Shloka 34
तथा सावरणान कांक्षित्तत्र तत्र विशाम्पते । रथान् नागा: समासाद्य परिगृह्य॒ च मारिष,पर्वतस्येव शिखरं वज्रुग्णं महीतले | माननीय नरेश! उस घोर एवं भयानक युद्धमें कितने ही हाथी निकट आकर अपनी सूँड्रोंस कुछ आवरणयुक्त रथोंको पकड़ लेते और उन्हें वेगपूर्वक खींचकर सहसा दूर फेंक देते थे। फिर वे महाबली हाथी भी नाराचोंसे मारे जाकर वज्रके तोड़े हुए पर्वत-शिखरकी भाँति पृथ्वीपर गिर पड़ते थे
tathā sāvaraṇān kāṅkṣit tatra tatra viśāmpate | rathān nāgāḥ samāsādya parigṛhya ca māriṣa | parvatasyeva śikharaṃ vajrughnaṃ mahītale ||
اے رعایا کے آقا، اُس ہولناک اور دہشت انگیز جنگ میں ہاتھی بار بار قریب آتے، پردہ دار رتھوں کو اپنی سونڈ سے پکڑ لیتے اور تیز جھٹکے کے ساتھ کھینچ کر اچانک دور پھینک دیتے تھے۔ مگر وہی زبردست ہاتھی بھی تیز دھار نارچ تیروں سے زخمی ہو کر بجلی سے ٹوٹی ہوئی پہاڑی چوٹی کی طرح زمین پر ڈھیر ہو جاتے تھے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the fragility of martial power: even the strongest agents of war—elephants capable of overturning chariots—can be swiftly brought down. It highlights the impermanence of strength and the relentless, leveling nature of battle.
Sañjaya describes battlefield scenes where war-elephants rush in, seize covered chariots with their trunks, and hurl them away; soon after, those same elephants are felled by volleys of arrows and fall like thunderbolt-split mountain peaks.