Shloka 43
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
परामप्यापदं प्राप्प स कथं निहत: परै: । जो बड़ी-से-बड़ी आपत्ति पड़नेपर भी रणमें अपने शौर्यके कारण शत्रुको भयवश पीठ नहीं दिखा सकते थे, वे विपक्षियोंद्वारा किस प्रकार मारे गये? || ४२ ई ।। एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छास्वापत्सु संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca | parām apy āpadaṃ prāpya sa kathaṃ nihataḥ paraiḥ | etad āryeṇa kartavyaṃ kṛcchrāsv āpatsu saṃjaya ||
دھرتراشٹر نے کہا—انتہائی سخت آفت آ پڑنے کے بعد بھی وہ دشمنوں کے ہاتھوں کیسے مارا گیا؟ جو اپنے شجاعت کے زور سے خوف کے باعث میدانِ جنگ میں پیٹھ نہیں دکھا سکتا تھا، اسے مخالفین نے کس طرح قتل کر دیا؟ سنجے، کڑی اور ناامید کن مصیبتوں میں ایک شریف (آریہ) مرد کو کیا کرنا چاہیے—مجھے بتاؤ۔
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry: in extreme adversity (āpada), what conduct befits an ārya (a noble person). It links nobility with steadfastness, courage, and right action under pressure, rather than panic or dishonorable retreat.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of battlefield reversals, questions Saṃjaya about how a renowned warrior—one who would not turn his back in fear—could nevertheless be killed by the opposing side, and asks for guidance on what noble action is in such dire circumstances.