Shloka 45

Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda

Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps

Devanagari script

दधार सुप्रतीको5पि वेलेव मकरालयम्‌ । समरभूमिमें अपनी ओर आते हुए उस हाथीको गजराज सुप्रतीकने उसी प्रकार रोक दिया, जैसे तटकी भूमि समुद्रको आगे बढ़नेसे रोके रहती है || ४४ हू ।। वारितं प्रेक्ष्य नागेन्द्रं दशार्णस्य महात्मन:

Transliteration

sañjaya uvāca | dadhāra supratīko 'pi veleva makarālayam | vāritaṃ prekṣya nāgendraṃ daśārṇasya mahātmanā ||

Translation

تب گجراج سپرتیک نے اسے یوں روک لیا جیسے ساحل مکرالَے سمندر کو آگے بڑھنے سے روکتا ہے۔ دشارن کے مہاتما کے ہاتھوں اس ناگےندر کو رُکتا دیکھ کر جنگ کی روانی تھم گئی—گویا بے لگام قوت پر خود فطرت نے حد قائم کر دی ہو۔

Word by Word

• वारितम्: restrained / stopped
• वारितम्: Karma
• Type: Verb
• Root: वारित (√वार्/√वृ 'to restrain, prevent')
• Form: क्त (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular

• प्रेक्ष्य: having seen
• Type: Verb
• Root: प्रेक्ष्य (√ईक्ष् 'to see' with preverb प्र-)
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), true

• नागेन्द्रम्: the lord of elephants / elephant-king
• नागेन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नागेन्द्र
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• दशार्णस्य: of the Daśārṇa (king/country)
• Type: Noun
• Root: दशार्ण
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• महात्मनः: of the great-souled (one)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन्
• Form: Masculine, Genitive, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Supratīka
• Nāgendra (elephant-king)
• Daśārṇa (region/kingdom)
• Ocean (makarālaya)
• Shoreline/coast (velā)