Shloka 5

दश्ने मतिं विनाशाय राज्ञ: स पिशिताशन: । उन बाणोंसे घायल होकर वह राक्षस कुम्भ-स्थलसे मदकी धारा बहानेवाले गजराजकी भाँति अपने शरीरसे रक्तकी धारा प्रवाहित करने लगा। उसने राजा दुर्योधनका विनाश करनेके लिये दृढ़ निश्चय कर लिया ।। ४ ई || जग्राह च महाशक्तिं गिरीणामपि दारिणीम्‌

daṣṭne matiṁ vināśāya rājñaḥ sa piśitāśanaḥ | un bāṇaiḥ se ghāyal hokara sa rākṣasaḥ kumbha-sthalāt madakī-dhārā bahāne vāle gajarāja iva sva-śarīrāt raktasya dhārāṁ pravartayām āsa | sa rājā duryodhanasya vināśāya dṛḍha-niścayaṁ cakāra || 4 || jagrāha ca mahāśaktiṁ girīṇām api dāriṇīm ||

سنجے نے کہا—تیروں سے زخمی ہو کر وہ گوشت خور راکشس، جیسے بڑا ہاتھی کنپٹیوں سے مستی کی دھار بہاتا ہے، ویسے ہی اپنے جسم سے خون کی دھار بہانے لگا۔ اس نے راجا دُریودھن کی ہلاکت کا پختہ ارادہ کر لیا اور ایسی عظیم نیزہ نما شکتی تھام لی جو پہاڑوں کو بھی چیر دے۔

दशन्biting / striking with the teeth
दशन्:
Karta
TypeVerb
Rootदश्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (परस्मैपदी), पुं, प्रथमा, एकवचन
मतिम्resolve, intention
मतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमति
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
विनाशायfor destruction
विनाशाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootविनाश
Formपुं, चतुर्थी, एकवचन
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
पिशिताशनःflesh-eater (rakshasa)
पिशिताशनः:
Karta
TypeNoun
Rootपिशिताशन
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
जग्राहseized, took up
जग्राह:
Karta
TypeVerb
Rootग्रह्
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
महाशक्तिम्a great spear/javelin
महाशक्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहाशक्ति
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
गिरीणाम्of mountains
गिरीणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगिरि
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
दारिणीम्splitting, rending
दारिणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदारिणी (दारिन्)
Formणिनि-प्रत्ययान्त (दारिन्) स्त्रीलिङ्ग रूप, स्त्री, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
R
rākṣasa (piśitāśana)
M
mahāśakti (spear/javelin)
G
gajarāja (elephant-king, as simile)
K
kumbha-sthala (elephant temples, as simile)

Educational Q&A

The verse highlights how unchecked wrath and vengeance harden into dṛḍha-niścaya (fixed resolve) and drive further violence. Ethically, it illustrates the Mahābhārata’s recurring warning: in war, injury easily becomes a motive for retaliatory destruction, escalating adharma and suffering.

A rākṣasa warrior, wounded by arrows, bleeds profusely—likened to an elephant in rut—and, in anger, resolves to kill Duryodhana. He then takes up a formidable śakti-weapon described as powerful enough to split mountains.