Shloka 16
भीष्मरक्षण-उद्योगः, शिखण्डि-विवर्जनं, सर्वतोभद्र-व्यूहः
Protection of Bhīṣma, Exemption of Śikhaṇḍin, and the Sarvatobhadra Array
Devanagari script
तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य बाणमिन्द्राशनिप्रभम् । लाघवान्मोचयामास महात्मा वै घटोत्कच:,इन्द्रके वज़के समान प्रकाशित होनेवाले उस बाणको अपनी ओर आता देख महामना राक्षस घटोत्कचने अपनी फुर्तीके कारण अपने-आपको उससे बचा लिया
Transliteration
tam āpatatantaṁ samprekṣya bāṇam indrāśaniprabhām | lāghavān mocayāmāsa mahātmā vai ghaṭotkacaḥ ||
Translation
اُس تیر کو—جو اندرا کے وجرا کی مانند چمک رہا تھا—اپنی طرف آتا دیکھ کر، عظیم النفس گھٹوتکچ نے اپنی پھرتی سے خود کو اس کے وار سے بچا لیا۔
Word by Word
तम्that (arrow)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
आपतन्तम्coming/falling towards (him)
आपतन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआपत् (धातु) → आपतन्त् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
सम्प्रेक्ष्यhaving seen/observed
सम्प्रेक्ष्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसम्-प्रेक्ष् (धातु)
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), Parasmaipada (usage-neutral for absolutive)
बाणम्arrow
बाणम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Accusative, Singular
इन्द्राशनिप्रभम्having the radiance of Indra's thunderbolt
इन्द्राशनिप्रभम्:
Karma
TypeAdjective
Rootइन्द्राशनि-प्रभ
FormMasculine, Accusative, Singular
लाघवात्due to agility/swiftness
लाघवात्:
Karana
TypeNoun
Rootलाघव
FormNeuter, Ablative, Singular
मोचयामासreleased/freed (himself); escaped
मोचयामास:
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) → मोचय (णिच् causative) + आमास
FormPeriphrastic Perfect (लिट्-परस्मैपद, आमास-योग), Third, Singular, Parasmaipada
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
घटोत्कचःGhaṭotkaca
घटोत्कचः:
Karta
TypeNoun
Rootघटोत्कच
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaG
GhaṭotkacaI
IndraB
bāṇa (arrow)Ā
āśani/vajra (Indra’s thunderbolt, as a simile)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes