Shloka 1
अपन क्रात बछ। अं पञ्चाशीतितमोब<् ध्याय: अर्जुनका पराक्रम, पाण्डवोंका भीष्मपर आक्रमण, युधिष्ठिरका शिखण्डीको उपालम्भ और भीमका पुरुषार्थ संजय उवाच स ताड्यमानस्तु शरैर्धनंजय: पदा हतो नाग इव श्वसन् बली । बाणेन बाणेन महारथानां चिच्छेद चापानि रणे प्रसह[,संजय कहते हैं--राजन्! इस प्रकार शत्रुओंके बाणोंसे आहत होकर बलवान् अर्जुन पैरसे कुचले हुए सर्पकी भाँति क्रोधसे लंबी साँस खींचने लगे। उन्होंने बलपूर्वक पृथक्- पृथक् बाण मारकर युद्धमें सभी महारथियोंके धनुष काट डाले
sa tāḍyamānas tu śarair dhanañjayaḥ | padā hato nāga iva śvasan balī | bāṇena bāṇena mahārathānāṃ ciccheda cāpāni raṇe prasahya |
سنجے نے کہا—اے راجن! دشمنوں کے تیروں سے زخمی ہو کر بھی طاقتور دھننجے پاؤں تلے کچلے ہوئے سانپ کی طرح غضب میں لمبی سانسیں لینے لگا۔ پھر اس نے تیر پر تیر چلا کر میدانِ جنگ میں مہارَتھیوں کے کمان زبردستی کاٹ ڈالے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
Even when wounded and provoked, true martial excellence is shown not merely by rage but by disciplined, strategic action—neutralizing the opponent’s capacity to harm (cutting bows) rather than indulging in uncontrolled slaughter. The verse highlights kṣatriya valor guided by skill and purposeful restraint.
Sañjaya describes Arjuna being hit by enemy arrows; anger rises in him like a trampled serpent’s hiss. He responds decisively by shooting repeated arrows that sever the bows of the opposing great warriors, disarming them in the midst of battle.