Shloka 56
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्धयति मे मन: । वे समरभूमिमें पुनः युद्धके लिये भीमसेन और द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नकी ओर चले। तब राजा युधिष्ठिरने अपने सैनिकोंको बुलाकर कहा--“तुमलोग पूरी शक्ति लगाकर युद्धस्थलमें भीमसेन और धृष्टद्युम्नके पथका अनुसरण करो। अभिमन्यु आदि बारह वीर महारथी कवच आदिसे सुसज्जित हो भीमसेन और धृष्टद्युम्नका समाचार प्राप्त करें। मेरा मन उनके विषयमें निश्चिन्त नहीं हो रहा है” || ५४-५५ है ।। त एवं समनुज्ञाता: शूरा विक्रान्तयोधिन:,युधिष्ठिरकी ऐसी आज्ञा पाकर पराक्रमपूर्वक युद्ध करनेवाले वे पुरुषमानी समस्त शूरवीर “बहुत अच्छा' कहकर दोपहर होते-होते वहाँसे चल दिये
pravṛttim adhigacchantu na hi śuddhyati me manaḥ | te samara-bhūmim punaḥ yuddhāya bhīmasena-dhṛṣṭadyumna-abhimukhāḥ prayayuḥ | tataḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ svān sainikān āhūya uvāca—“yūyaṃ sarva-śaktyā raṇa-bhūmau bhīmasena-dhṛṣṭadyumnayoḥ patham anusarata | abhimanv-ādayo dvādaśa vīrā mahā-rathinaḥ kavacādibhiḥ susajjitāḥ bhīmasena-dhṛṣṭadyumnayoḥ vṛttāntaṃ jānantu | na me manaḥ teṣu viṣaye niścintaṃ bhavati” iti || te evaṃ samanugyātāḥ śūrā vikrānta-yodhinaḥ “sādhu” iti uktvā madhyāhne tataḥ prasthitāḥ |
سنجے نے کہا—“انہیں آگے بڑھنے دو؛ کیونکہ میرا دل مطمئن نہیں ہوتا۔” پھر وہ میدانِ جنگ میں دوبارہ بھیم سین اور دھِرِشتدیومن کی سمت مڑ گئے۔ تب راجا یُدھِشٹھِر نے اپنے سپاہیوں کو بلا کر حکم دیا—“پوری قوت کے ساتھ میدان میں بھیم سین اور دھِرِشتدیومن کے اختیار کیے ہوئے راستے کی پیروی کرو۔ ابھیمنیو وغیرہ بارہ مہارتھی، زرہ و اسلحہ سے آراستہ ہو کر، بھیم سین اور دھِرِشتدیومن کی خبر لائیں۔ ان کے بارے میں میرا دل بےفکر نہیں ہو رہا۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, dharma expresses itself as responsible leadership: Yudhiṣṭhira does not act blindly but seeks accurate information, protects comrades, and directs action from conscientious concern rather than mere rage or ambition.
Sañjaya reports that forces move again toward the battlefield to support Bhīma and Dhṛṣṭadyumna. Yudhiṣṭhira summons soldiers and dispatches twelve elite warriors led by Abhimanyu to follow their path and bring back news, because he remains uneasy about their situation.