Shloka 16
मेरोर्दिग्वर्णनम् / Digvarṇana of Meru: Uttara-Kuru, Bhadrāśva, and Jambūdvīpa Motifs
अष्टचक्रं हि तद् यान॑ भूतयुक्तं मनोजवम् | अग्निवर्ण महातेजो जाम्बूनदविभूषितम्,क्षीरसागरके उत्तर तटपर भगवान् विष्णु निवास करते हैं, वे वहाँ सुवर्णमय रथपर विराजमान हैं। उस रथमें आठ पहिये लगे हैं। उसका वेग मनके समान है। वह समस्त भूतोंसे युक्त, अग्निके समान कान्तिमान्ू, परम तेजस्वी तथा जाम्बूनद नामक सुवर्णसे विभूषित है
aṣṭacakraṃ hi tad yānaṃ bhūtayuktaṃ manojavam | agnivarṇaṃ mahātejo jāmbūnadavibhūṣitam ||
وہ رتھ یقیناً آٹھ پہیوں والا ہے، عجیب و غریب بھوت-گنوں سے یُکت اور خیال کی سی رفتار رکھنے والا۔ وہ آگ کے رنگ کا، نہایت درخشاں، اور جامبونَد سونے سے آراستہ ہے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the extraordinary, almost superhuman scale of the forces and instruments present in the war narrative: speed, brilliance, and divine-like craftsmanship. Ethically, such descriptions heighten the sense that power and splendor are transient and must be governed by dharma rather than mere fascination with might.
Sañjaya is describing a magnificent chariot—eight-wheeled, thought-swift, fire-bright, and gold-adorned—highlighting the awe-inspiring martial and celestial imagery surrounding the events of Bhīṣma Parva.