Shloka 4
Adhyāya 70: Sātyaki’s Arrow-Display and the Bhūriśravas Engagement; Twilight Withdrawal
आपो वायुश्च तेजश्न त्रयमेतदकल्पयत् । मार्कण्डेयजी भगवान् गोविन्दके विषयमें अत्यन्त हर कहते हैं। वे भगवान् ही सर्वभूतमय हैं और वे ही सबके आत्मस्वरूप महात्मा हैं। सृष्टिके आरम्भमें इन्हीं परमात्माने जल, वायु और तेज--इन तीन भूतों तथा सम्पूर्ण प्राणियोंकी सृष्टि की थी ।। ३ - स सृष्ट्वा पृथिवीं देवीं सर्वलोकेश्वर: प्रभु:,सम्पूर्ण लोकोंके ईश्वर इन भगवान् श्रीहरिने पृथ्वीदेवी-की सृष्टि करके जलमें शयन किया। वे महात्मा पुरुषोत्तम सर्वतेजोमय देवता योगशक्तिसे उस जलमें सोये
āpo vāyuś ca tejaś ca trayam etad akalpayat | mārkaṇḍeyo bhagavān govindake viṣaye atyantaṃ harim āha | sa bhagavān eva sarvabhūtamayaḥ sa eva sarveṣām ātmasvarūpo mahātmā | sṛṣṭer ārambhe tenaiva paramātmanā jala-vāyu-tejāṃsi trīṇi bhūtāni samastāni ca prāṇino sṛṣṭāḥ || sa sṛṣṭvā pṛthivīṃ devīṃ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ jalē śayānaḥ | sa mahātmā puruṣottamaḥ sarvatejomayo devatā yogaśaktyā tasmin jale suṣvāpa ||
بھیشم کہتے ہیں: تخلیق کے آغاز میں پرم پروردگار نے آب، ہوا اور تیز (آگ/نور)—ان تین اصولوں کو پیدا کیا۔ پھر تمام لوکوں کے ایشور اس ربّ نے دیوی پرتھوی کی سृष्टि کی اور پانیوں پر شयन کیا۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage affirms a theistic-cosmic vision: the Supreme Lord (Govinda/Hari) is both the creator of the elemental world and the indwelling Self of all beings; creation and cosmic repose occur through divine yogic power.
Bhishma reports Markandeya’s praise of Govinda and describes the beginning of creation: the Lord manifests water, wind, and fire, creates living beings and the Earth, and then reclines upon the primordial waters in yogic sleep.