Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)

तमुत्तमं सर्वधनुर्धराणा- मसक्तकर्मा कपिराजकेतु: । भीष्म महात्माभिववर्ष तूर्ण शरौघजालैविंमलैक्ष भल्लै:,तत्पश्चात्‌ अप्रतिहत पराक्रमवाले महामना कपि-ध्वज अर्जुनने सम्पूर्ण धनुर्धरोंमें श्रेष्ठ भीष्मपर तुरंत ही निर्मल भल्लों तथा बाणसमूहोंकी वर्षा आरम्भ कर दी दीप्यमानमिवादित्यं मत्तवारणविक्रमम्‌ । अपश्यन्‌ पाण्डवास्तत्र धृष्टद्युम्नश्व॒ पार्षत: उस युद्धमें पाण्डवों तथा द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नने मतवाले गजराजके समान पराक्रमी और सूर्यके समान दीप्तिमान्‌ शलपुत्रको आते देखा। वह महान्‌ वेगशाली जलप्रवाह, आकाशसे गिरते हुए सर्प तथा कालकी भेजी हुई मृत्युके समान जान पड़ता था। उसके हाथमें नंगी तलवार थी

tam uttamaṁ sarva-dhanurdharāṇām asakta-karmā kapirāja-ketuḥ | bhīṣmaṁ mahātmābhivavarṣa tūṛṇaṁ śaraugha-jālair vimalaiś ca bhallaiḥ ||

اس کے بعد بے روک پراکرم والے، تمام کمانداروں میں برتر، کپِی دھوج مہامنا ارجن نے مہاتما بھیشم پر فوراً ہی بے داغ بھلّوں اور گھنی تیر-بارش کے جال کی بوچھاڑ شروع کر دی۔ اسی رن میں پانڈوؤں اور پارشت دھریشٹدیومن نے شلپتر کو سورج کی مانند درخشاں اور مست ہاتھی راج کی مانند پرزور دیکھا۔

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्तमम्best, excellent
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine, Accusative, Singular
सर्वधनुर्धराणाम्of all bowmen
सर्वधनुर्धराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्व-धनुर्धर
FormMasculine, Genitive, Plural
असक्तकर्माwhose action is unimpeded/unslackening in action
असक्तकर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootअसक्तकर्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कपिराजकेतुःhe whose banner bears the monkey-king (Arjuna)
कपिराजकेतुः:
Karta
TypeNoun
Rootकपिराजकेतु
FormMasculine, Nominative, Singular
भीष्मम्Bhishma
भीष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Accusative, Singular
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
अभिववर्षrained upon, showered
अभिववर्ष:
TypeVerb
Rootवृष्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
शरौघजालैःwith nets/masses of torrents of arrows
शरौघजालैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर-ओघ-जाल
FormNeuter, Instrumental, Plural
विमलैःwith spotless, pure
विमलैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविमल
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
क्षुरभल्लैःwith razor-edged broad-headed arrows
क्षुरभल्लैः:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुरभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Plural
दीप्यमानम्shining, blazing
दीप्यमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीप्यमान
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आदित्यम्the sun
आदित्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Accusative, Singular
मत्तवारणविक्रमम्having the prowess of an intoxicated elephant
मत्तवारणविक्रमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमत्त-वारण-विक्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
अपश्यन्saw
अपश्यन्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पार्षतःthe son of Prishata (Dhrishtadyumna)
पार्षतः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्षत
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
B
Bhīṣma
H
Hanumān (as kapirāja on Arjuna’s banner)
A
arrows (śara)
B
bhalla-arrows (bhalla)
A
arrow-net/arrow-mass (śaraugha-jāla)
B
banner/standard (ketu)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in its harshest form: when a righteous cause is believed to be at stake, even revered elders like Bhīṣma must be opposed without hesitation, yet the action is framed as disciplined duty (asakta-karmā) rather than personal malice.

Sañjaya reports that Arjuna, marked by Hanumān on his banner and famed as the best of archers, rapidly unleashes a heavy, tightly packed shower of arrows—including sharp bhalla-shafts—upon Bhīṣma in the thick of the Kurukṣetra battle.