Shloka 16
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
Devanagari script
विकीर्णै: कवचैश्षित्रै: शिरस्त्राणैश्न मारिष । शुशुभे तद् रणस्थानं शरदीव नभस्तलम्,माननीय महाराज! इधर-उधर बिखरे हुए विचित्र कवचों तथा शिरस्त्राणों (लोहेके टोपों)-से वह रणभूमि शरद-ऋतुमें तारिकाओंसे विभूषित आकाशकी भाँति शोभा पाने लगी
Transliteration
sañjaya uvāca | vikīrṇaiḥ kavacaiś citraiḥ śirastrāṇaiś ca māriṣa | śuśubhe tad raṇasthānaṃ śaradīva nabhastalam ||
Translation
سنجے نے کہا—اے معزز! ادھر اُدھر بکھرے ہوئے رنگا رنگ زرہوں اور خودوں سے وہ میدانِ جنگ خزاں کے موسم میں ستاروں سے آراستہ آسمان کی طرح جگمگا اٹھا۔
Word by Word
विकीर्णैःscattered
विकीर्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविकीर्ण (वि + √कॄ/किर्, क्त)
FormNeuter, Instrumental, Plural
कवचैःwith armours
कवचैः:
Karana
TypeNoun
Rootकवच
FormNeuter, Instrumental, Plural
चित्रैःvariegated/strange
चित्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootचित्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
शिरस्त्राणैःwith helmets (head-protectors)
शिरस्त्राणैः:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्त्राण
FormNeuter, Instrumental, Plural
नindeed/now (particle)
न:
TypeIndeclinable
Rootन
मारिषO noble sir
मारिष:
TypeNoun
Rootमारिष
FormMasculine, Vocative, Singular
शुशुभेshone/was splendid
शुशुभे:
TypeVerb
Root√शुभ्
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Ātmanepada
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
रणस्थानम्battlefield (place of battle)
रणस्थानम्:
Karta
TypeNoun
Rootरणस्थान
FormNeuter, Nominative, Singular
शरदिin autumn
शरदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशरद्
FormFeminine, Locative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
नभस्तलम्sky-surface, the expanse of the sky
नभस्तलम्:
TypeNoun
Rootनभस्तल
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaB
battlefield (raṇasthāna)A
armour (kavaca)H
helmets (śirastrāṇa)A
autumn sky (śarad-nabhas)S
stars (implied by the simile)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes