Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa

Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island

हिमवान्‌ हेमकूटश्व निषधश्च नगोत्तम: । नीलश्न वैदूर्यमय: श्वेतश्न शशिसंनिभ:

sañjaya uvāca |

himavān hemakūṭaś ca niṣadhaś ca nagottamaḥ |

nīlaś ca vaidūryamayaḥ śvetaś ca śaśisaṃnibhaḥ |

سنجے نے کہا—ہِمَوان، ہیمکُوٹ اور پہاڑوں میں برتر نِشَدھ؛ نیز ویدوریہ (جواہر) سے بنا نیلگِری اور چاند کی مانند روشن شْوَیتگِری—یہ سب نامور پہاڑ ہیں۔ اے راجن، یہ پہاڑ سِدھوں اور چارنوں کے مسکن و مزار، پاکیزہ آشیانوں کی مانند ہیں۔

हिमवान्Himavat (the Himalaya mountain)
हिमवान्:
Karta
TypeNoun
Rootहिमवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
हेमकूटःHemakūṭa (the ‘golden-peak’ mountain)
हेमकूटः:
Karta
TypeNoun
Rootहेमकूट
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
निषधःNiṣadha (a mountain name)
निषधः:
Karta
TypeNoun
Rootनिषध
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
नगोत्तमःbest of mountains (mountain-chief)
नगोत्तमः:
TypeAdjective
Rootनगोत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular
नीलःNīla (a mountain name)
नीलः:
Karta
TypeNoun
Rootनील
FormMasculine, Nominative, Singular
वैदूर्यमयःmade of vaidūrya (cat’s-eye gem)
वैदूर्यमयः:
TypeAdjective
Rootवैदूर्यमय
FormMasculine, Nominative, Singular
श्वेतःŚveta (a mountain name)
श्वेतः:
Karta
TypeNoun
Rootश्वेत
FormMasculine, Nominative, Singular
शशिसंनिभःmoon-like, resembling the moon
शशिसंनिभः:
TypeAdjective
Rootशशिसंनिभ
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
H
Himavān (Himālaya)
H
Hemakūṭa
N
Niṣadha
N
Nīla
Ś
Śveta
V
Vaidūrya (gem)

Educational Q&A

The verse highlights a sacred, ordered cosmos: even amid the war narrative, the Mahābhārata situates events within a vast moral and spiritual universe, where exalted places are associated with purity, radiance, and the presence of perfected beings.

Sañjaya is describing prominent mountains by name and distinctive qualities (golden-peaked, gem-like, moon-bright), as part of a broader geographical/cosmological enumeration that frames the epic’s setting.