Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
नीलात् परतरं श्रैतं श्वेताद्धैरण्यकं परम् | वर्षमैरावतं राजन् नानाजनपदावृतम्
nīlāt parataraṃ śvaitaṃ śvetād dhairaṇyakaṃ param | varṣam airāvataṃ rājan nānājanapadāvṛtam ||
سنجے نے کہا—اے راجن! نیل کے پرے شویت (شویت) ورش ہے، شویت ورش کے پرے ہیرنیک ورش ہے؛ اور اس کے بعد ایراوت نام کا ورش ہے جو طرح طرح کے جنپدوں سے بھرا ہوا ہے۔
संजय उवाच
The verse conveys an ordered vision of the world: regions are described in sequence, and the king is reminded that the earth is vast and populated by diverse communities (janapadas). It implicitly supports the idea that righteous rule must account for the breadth and variety of peoples under a sovereign’s moral horizon.
Sañjaya is describing successive northern regions (varṣas) beyond one another—Śvaita beyond Nīla, Hairaṇyaka beyond Śveta, and then Airāvata—characterizing Airāvata as filled with many provinces and settlements.