Shloka 6
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
भारत! रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंसे भरी हुई कलिंगोंकी उस विशाल वाहिनीको हाथोंमें बड़े-बड़े आयुध लिये आती देख चेदिदेशीय सैनिकोंके साथ भीमसेनने उसे बाणोंद्वारा पीड़ित करना आरम्भ किया। साथ ही युद्धके लिये आते हुए निषादराजपुत्र केतुमानको भी चोट पहुँचायी ।। ततः श्रुतायु: संक्रुद्धों राज्ञा केतुमता सह । आससाद रणे भीम॑ व्यूढानीकेषु चेदिषु,तब राजा केतुमानके साथ क्रोधमें भरा हुआ श्रुतायु भी रणक्षेत्रमें भीमसेनके सामने आया। उस समय चेदि-देशीय सैनिकोंकी सेनाएँ व्यूहबद्ध होकर खड़ी थीं
bhārata! ratha-ghoḍa-hastī-pādātaiḥ paripūrṇāṃ kaliṅgānāṃ tāṃ vipulāṃ vāhinīm āyāntīm hastayoḥ mahāyudhāni dhṛtvā dṛṣṭvā, cedi-deśīya-sainikaiḥ sārdhaṃ bhīmaseno bāṇair eva tāṃ pīḍayitum ārabdhavān; sahaiva yuddhāya āyāntaṃ niṣāda-rāja-putraṃ ketumantaṃ ca vyathayām āsa. tataḥ śrutāyuḥ saṃkruddho rājñā ketumatā saha raṇe bhīmaṃ āsasāda, cediṣu vyūḍha-anīkeṣu (sthiteṣu).
اے بھارت! جب بھیم سین نے کلنگوں کی اس عظیم فوج کو دیکھا جو رتھوں، گھوڑوں، ہاتھیوں اور پیادوں سے بھری ہوئی تھی اور ہاتھوں میں بڑے بڑے ہتھیار لیے بڑھ رہی تھی، تو اس نے چیدی لشکر کے ساتھ مل کر تیروں کی بوچھاڑ سے اسے کچلنا اور ستانا شروع کیا۔ اسی کے ساتھ جنگ کے لیے آگے آنے والے نَیشاد راجا کے بیٹے کیتومان کو بھی اس نے زخم پہنچایا۔ پھر غضب سے بھڑکا ہوا شروتایو، راجا کیتومان کے ساتھ، میدانِ جنگ میں بھیم کے مقابل آ کھڑا ہوا؛ اور چیدی کی فوجیں باقاعدہ صف بندی (وِیوہ) میں کھڑی تھیں۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores disciplined martial response (kṣatriya-dharma) in the face of an advancing enemy host, while also warning implicitly how anger (saṃkrodha) rapidly intensifies conflict and personalizes violence within a larger war.
Bhima, fighting alongside the Cedi forces, checks the advancing Kalinga army with arrow volleys and wounds Ketuman, the Nishada king’s son. In response, the enraged King Shrutayu arrives with Ketuman to confront Bhima as the Cedi troops stand arranged in battle formation.