Shloka 37
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
न भीम समरे मेने मानुषं भरतर्षभ । ततो भीमो महाबारहुर्न्दित्वा विपुलं स्वनम्,भरतश्रेष्ठ) उस सेनाके सैनिकोंने भीनसेनको युद्धमें मनुष्य नहीं, कोई देवता समझा। आर्य! तदनन्तर महाबाहु भीमसेन जोर-जोरसे गर्जना करके हाथमें तलवार लिये वेगपूर्वक उछलकर गजराजके दाँतोंके सहारे उसके मस्तकपर चढ़ गये
sañjaya uvāca | na bhīmaṃ samare mene mānuṣaṃ bharatarṣabha | tato bhīmo mahābāhur naditvā vipulaṃ svanam |
سنجے نے کہا—اے بھرت شریشٹھ! اس معرکے میں اس لشکر کے جنگجوؤں نے بھیم کو محض انسان نہ سمجھا، بلکہ گویا کوئی دیوتا صفت قوت جانا۔ پھر مہاباہو بھیم نے ہولناک للکار کی؛ ہاتھ میں تلوار لیے تیزی سے جھپٹا، گجراج کے دانتوں کا سہارا لے کر جست لگائی اور اس کے سر پر چڑھ گیا۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ideal of fearless valor and the psychological power of extraordinary courage: when a warrior’s strength and resolve exceed ordinary limits, observers perceive him as ‘more than human,’ underscoring how prowess and steadfastness can inspire awe and shift morale in war.
Sañjaya reports that the troops, astonished by Bhīma’s ferocity, no longer see him as merely human. Bhīma roars loudly, rushes forward with a sword, and—using the elephant’s tusks as support—leaps up and climbs onto the head of the elephant-king.