Shloka 103

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

Devanagari script

कलिड्जप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम्‌ | रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीम: प्रावर्तयन्नदीम्‌,भीमसेनने वहाँ एक भयंकर नदी प्रकट कर दी, जो कलिंग-सेनारूपी उदगमस्थानसे निकली थी। उसमें मांस और शोणितकी ही कीच थी। वह नदी रक्तकी ही धारा बहा रही थी

Transliteration

kaliṅga-prabhavāṃ caiva māṃsa-śoṇita-kardamām | rudhira-syandinīṃ tatra bhīmaḥ prāvartayannadīm ||

Translation

وہاں بھیم نے کلِنگ لشکر ہی کو سرچشمہ بنا کر ایک ہولناک دریا بہا دیا—جس کی کیچڑ گوشت اور خون کی تھی، اور جس کی روانی خالص رُودھِر کی دھار تھی۔

Word by Word

• कलिङ्गप्रभवाम्: having its source in the Kalingas (Kalinga-army)
• कलिङ्गप्रभवाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: कलिङ्ग-प्रभवा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed/just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• मांसशोणितकर्दमाम्: having mire of flesh and blood
• मांसशोणितकर्दमाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मांस-शोणित-कर्दमा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• रुधिरस्यन्दिनीम्: flowing with blood
• रुधिरस्यन्दिनीम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: रुधिर-स्यन्दिनी
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• भीमः: Bhima
• भीमः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• प्रावर्तयत्: set in motion/caused to flow
• Type: Verb
• Root: प्र + वृत् (वर्तयति)
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• नदीम्: a river
• नदीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नदी
• Form: Feminine, Accusative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīma (Bhīmasena)
• Kaliṅga (Kaliṅga troops/host)
• river (nadī) of blood