Shloka 64
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
Devanagari script
अन्योन्यं प्रत्यभाषन्त तयोर्दृष्टवा पराक्रमम् । न शक््योौ युधि संरब्धौ जेतुमेती कथठ्चन
Transliteration
anyonyam pratyabhāṣanta tayor dṛṣṭvā parākramam | na śakyo yudhi saṃrabdhau jetum etī kathañcana ||
Translation
سنجے نے کہا—ان دونوں کی دلیری دیکھ کر وہ آپس میں کہنے لگے: “جب یہ دونوں رَن میں پوری طرح بھڑک اٹھتے ہیں تو کسی سے بھی کسی طرح ان پر فتح پانا ممکن نہیں۔” یہ بات جنگ کی اخلاقی سنگینی کو نمایاں کرتی ہے—غصّے اور فرض سے بھڑکی ہوئی ہیروانہ قوت معمول کے ضبط کو نہیں مانتی اور فتح کو غیر یقینی بنا دیتی ہے۔
Word by Word
अन्योन्यम्each other (mutually)
अन्योन्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्योन्य
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रत्यभाषन्तthey spoke to (replied to)
प्रत्यभाषन्त:
Karta
TypeVerb
Rootभाष् (प्रति + आ + भाष्)
FormImperfect, Third, Plural, Parasmaipada
तयोःof the two (of them)
तयोः:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Karma
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada-usage
पराक्रमम्valor, prowess
पराक्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootपराक्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
शक्यौpossible / able (to be conquered)
शक्यौ:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्य
FormMasculine, Nominative, Dual
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध् (युध्/युधि as noun 'battle')
FormFeminine, Locative, Singular
संरब्धौenraged, impetuous
संरब्धौ:
Karta
TypeAdjective
Rootसंरब्ध
FormMasculine, Nominative, Dual
जेतुम्to conquer
जेतुम्:
TypeVerb
Rootजि
FormInfinitive (Tumun)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
कथञ्चनin any way, at all
कथञ्चन:
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes