Shloka 19
अध्याय ५५ — भीष्मस्य प्रचण्डविक्रमः, अर्जुनप्रत्युत्तरं, कृष्णस्य चक्रोद्यतिः
Chapter 55: Bhīṣma’s onslaught, Arjuna’s counter, and Kṛṣṇa’s raised discus
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वत: । महत्या सेनया सार्ध सेनापृषछ्ठे व्यवस्थिता:,अश्वत्थामा, कृपाचार्य तथा सात्वतवंशी कृतवर्मा अपनी विशाल सेनाके साथ कौरव- सेनाके पृष्ठभागमें खड़े होकर उसका संरक्षण करते थे
sañjaya uvāca |
aśvatthāmā kṛpaś caiva kṛtavarmā ca sātvatāḥ |
mahatyā senayā sārdhaṃ senāpṛṣṭhe vyavasthitāḥ ||
سنجے نے کہا—اشوتھاما، کرپ آچاریہ اور ساتوت نسل کے کرت ورما ایک بڑی فوج کے ساتھ کوروؤں کی فوج کے پچھلے حصے میں متعین تھے۔ وہ مضبوطی سے کھڑے ہو کر عقب کی حفاظت کرتے تھے، تاکہ مرکزی لشکر بےخوف ہو کر لڑے اور پیچھے سے کٹ نہ جائے—یہ حفاظت کے دھرم کی سوچ سمجھ کر کی گئی تدبیر ہے۔
(संजय उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, duty includes protection and responsibility: guarding the rear prevents chaos, safeguards comrades, and reflects disciplined conduct rather than reckless aggression.
Sanjaya describes the Kaurava battle formation: Ashvatthama, Kripa, and Kritavarman are assigned to the army’s rear with a substantial force, serving as a protective screen against attacks from behind.