Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः

रथानामयुतं पक्षौ शिरस्तु नियुतं तथा । पृष्ठमर्बुदमेवासीत्‌ सहस्राणि च विंशति:

rathānām ayutaṃ pakṣau śiras tu niyutaṃ tathā | pṛṣṭham arbudaṃ evāsīt sahasrāṇi ca viṃśatiḥ ||

سنجے نے کہا—اس (ویوہ) کے دونوں بازو دس ہزار رتھوں کے پھیلاؤ کے تھے؛ اس کا سر بھی ایک ہزار (کے پیمانے) کا تھا۔ اس کی پشت ایک اَربُد کے برابر تھی، اور اس کی بلندی بیس ہزار تھی۔

रथानाम्of chariots
रथानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Genitive, Plural
अयुतम्ten thousand
अयुतम्:
Karta
TypeNoun
Rootअयुत
FormNeuter, Nominative, Singular
पक्षौtwo wings/sides
पक्षौ:
Karta
TypeNoun
Rootपक्ष
FormMasculine, Nominative, Dual
शिरःhead
शिरः:
Karta
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Nominative, Singular
तुbut/and
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
नियुतम्a hundred thousand
नियुतम्:
Karta
TypeNoun
Rootनियुत
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाlikewise/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
पृष्ठम्back
पृष्ठम्:
Karta
TypeNoun
Rootपृष्ठ
FormNeuter, Nominative, Singular
अर्बुदम्ten million
अर्बुदम्:
Karta
TypeNoun
Rootअर्बुद
FormNeuter, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विंशतिtwenty
विंशति:
Karta
TypeNoun
Rootविंशति
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
C
chariots (ratha)

Educational Q&A

The verse underscores the epic’s use of vast, almost unimaginable measurements to evoke awe and gravity around the war narrative, reminding the listener that conflict unfolds amid forces and portents larger than ordinary human scale—inviting humility and ethical seriousness.

Sañjaya is reporting a striking description of a gigantic form (described through ‘wings,’ ‘head,’ and ‘back’) using chariots and large-number terms as measures, emphasizing extraordinary magnitude within the Bhīṣma Parva war account.