Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः

सर्वानद्य रणे दृप्तान्‌ प्रतियोत्स्यामि पार्थिव । तब धृष्टद्युम्नने सबका हर्ष बढ़ाते हुए कहा--'पार्थ! मुझे भगवान्‌ शंकरने पहलेसे ही द्रोणाचार्यका काल बनाकर उत्पन्न किया है। पृथ्वीपते! आज समरांगणमें मैं भीष्म

sañjaya uvāca |

sarvān adya raṇe dṛptān pratiyotsyāmi pārthiva |

atha dhṛṣṭadyumnena sarveṣāṃ harṣaṃ vardhayatā uktam—

“pārtha! māṃ bhagavān śaṅkaraḥ pūrvam eva droṇācāryasya kālaṃ kṛtvā janayāmāsa |

pṛthvīpate! adya samarāṅgaṇe ’haṃ bhīṣmaṃ kṛpācāryaṃ droṇācāryaṃ śalyaṃ jayadrathaṃ ca—etān sarvān abhimānino yodhān pratiyotsye” ||

atha utkruṣṭaṃ maheṣvāsaiḥ pāṇḍavair yuddha-durmadāiḥ |

iti śrutvā yuddhāya mattā mahā-dhanurdharāḥ pāṇḍavāḥ uccaiḥ siṃhanādaṃ cakruḥ |

śatru-sūdana nṛpa-śreṣṭha drupada-putra dhṛṣṭadyumne evaṃ yuddhāya udyate sati kuntī-kumāra yudhiṣṭhiraḥ senāpatiṃ drupada-kumāraṃ punaḥ evam uvāca—

سنجے نے کہا—“اے راجن، آج رَن میں میں اُن سب مغرور یودھّاؤں کا سامنا کروں گا۔” پھر دھِرِشتدیومن نے سب کا جوش بڑھاتے ہوئے کہا—“اے پارتھ! بھگوان شنکر نے مجھے بہت پہلے درون کا کال بنا کر پیدا کیا ہے۔ اے بھوپتی! آج میدانِ جنگ میں میں بھیشم، کرپ، درون، شلیہ اور جےدرَتھ—ان سب متکبر جنگجوؤں کے مقابل آؤں گا۔” یہ سن کر جنگ کے ولولے میں مست عظیم کماندار پانڈوؤں نے بلند آواز سے شیر کی دھاڑ بلند کی۔ اور جب دشمن کُش دروپد پُتر دھِرِشتدیومن جنگ کے لیے آمادہ ہوا تو کنتی پُتر یُدھشٹھِر نے اس سپہ سالار سے پھر خطاب کیا۔

अथthen/thereupon
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
उत्कृष्टम्loud/excellent (cry)
उत्कृष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्कृष्ट
Formneuter, accusative, singular
महेष्वासैःby great archers
महेष्वासैः:
Karana
TypeNoun
Rootमहेष्वास
Formmasculine, instrumental, plural
पाण्डवैःby the Pandavas
पाण्डवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formmasculine, instrumental, plural
युद्ध-दुर्मदैःby those maddened for battle
युद्ध-दुर्मदैः:
Karana
TypeAdjective
Rootयुद्धदुर्मद
Formmasculine, instrumental, plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritadyumna
P
Partha (Arjuna)
S
Shankara (Shiva)
D
Dronacharya
B
Bhishma
K
Kripacharya
S
Shalya
J
Jayadratha
P
Pandavas
Y
Yudhishthira
K
Kunti
D
Drupada
B
battlefield (samarāṅgaṇa)

Educational Q&A

The passage frames warfare as duty-bound action within kshatriya-dharma, while also acknowledging destiny: Dhritadyumna sees himself as an instrument of a divinely-ordained outcome (Drona’s death). Ethically, it highlights how leaders and warriors justify violent action through duty, purpose, and perceived cosmic order.

Dhritadyumna publicly declares that he will confront the foremost Kaurava champions—Bhishma, Kripa, Drona, Shalya, and Jayadratha—claiming he was born as Drona’s destined slayer by Shiva’s will. The Pandavas respond with a triumphant lion-roar, and Yudhishthira then proceeds to address Dhritadyumna again as the army’s commander.