Shloka 13
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
Devanagari script
मत्कते भ्रातृहार्देन राज्याद् भ्रष्टास्तथा सुखात् | जीवितं बहु मन्ये5हं जीवित हाद्य दुर्लभम्
Translation
میرے سبب، برادرانہ محبت کے بندھن میں بندھے ہوئے یہ لوگ سلطنت اور آسائش سے محروم ہو کر رنج اٹھا رہے ہیں۔ اس گھڑی میں میں ان کی اور اپنی جان ہی کو سب سے بہتر سمجھتا ہوں، کیونکہ آج زندگی بھی نایاب ہو گئی ہے۔
Word by Word
मत्कृतेfor my sake
मत्कृते:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमत् + कृते (कृत)
Formहेतौ (कृते) — अव्ययप्रयोगः
भ्रातृहार्देनby brotherly affection
भ्रातृहार्देन:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ + हार्द
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
राज्यात्from the kingdom
राज्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootराज्य
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
भ्रष्टाःfallen/deprived
भ्रष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभ्रष्ट (भ्रंश्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (भूतकृदन्तः—क्त)
तथाand likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Formअव्यय
सुखात्from happiness
सुखात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसुख
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma
TypeNoun
Rootजीवित
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बहुmuch/very (highly)
बहु:
TypeAdjective
Rootबहु
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः)
मन्येI consider
मन्ये:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
Formउत्तमपुरुषसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta
TypeNoun
Rootजीवित
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र प्रथमा—विषयः)
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
Formअव्यय
अद्यtoday/now
अद्य:
TypeIndeclinable
Rootअद्य
Formअव्यय
दुर्लभम्hard to obtain/rare
दुर्लभम्:
TypeAdjective
Rootदुर्लभ
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes