Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Śraddhā–Guṇa–Vibhāga Yoga (Faith and the Three Guṇas) — Mahābhārata Book 6, Chapter 39

सम्बन्ध-- इस प्रकार क्षेत्रके स्वरूप और उसके विकारोंका वर्णन करनेके बाद अब जो दूसरे श्लोकमें यह बात कही थी कि क्षेत्र और क्षेत्रज्ञका जो ज्ञान है, वही मेरे मतसे ज्ञान है --उस ज्ञानको प्राप्त करनेके याधनोंका ज्ञान के ही नामसे पाँच शलोकोंद्वारा वर्णन करते आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रह:,श्रेष्ठताके अभिमानका अभाव, दम्भाचरणका अभाव, किसी भी प्राणीको किसी प्रकार भी न सतानाः, क्षमाभावः, मन-वाणी आदिकी सरलता, श्रद्धा-भक्तिसहित गुरुकी सेवारें, बाहर-भीतरकी शुद्धि", अन्तःकरणकी स्थिरता* और मन-इन्द्रियोंलहित शरीरका निग्रह?

ācāryopāsanaṁ śaucaṁ sthairyam ātmavinigrahaḥ; amānitvam adambhitvam ahiṁsā kṣāntir ārjavam

آچارْی کی خدمت و تعظیم، شَौچ (بیرونی و باطنی پاکیزگی)، استقامتِ دل، اور نفس پر قابو (من و اندریوں کا ضبط)۔

आचार्योपासनम्service/attendance on the teacher
आचार्योपासनम्:
Karma
TypeNoun
Rootआचार्य-उपासन
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
शौचम्purity/cleanliness
शौचम्:
Karma
TypeNoun
Rootशौच
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
स्थैर्यम्steadfastness
स्थैर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थैर्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
आत्मविनिग्रहःself-control/restraint of oneself
आत्मविनिग्रहः:
Karma
TypeNoun
Rootआत्म-विनिग्रह
FormMasculine, Nominative, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
Ā
ācārya (teacher/guru)

Educational Q&A

True knowledge is approached through ethical and disciplined living: reverence for the teacher, purity, steadiness, self-restraint, humility, sincerity, non-violence, patience, and straightforwardness. The verse frames ‘knowledge’ as a way of being, not merely a set of ideas.

Within Bhishma Parva’s instruction-setting, the discourse turns from describing the field (kṣetra) and its transformations to listing the practical means that cultivate right knowledge—highlighting inner virtues even amid the battlefield context.