Shloka 68

उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents

Devanagari script

कल्याणवाच: शकुना राजहंसा: शुका: क्रौज्चा: शतपत्राश्न यत्र । प्रदक्षिणाश्रैव भवन्ति संख्ये ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्रा:,जहाँ शुभ एवं कल्याणमयी बोली बोलनेवाले राजहंस, शुक, क्रौंच तथा शतपत्र (मोर) आदि पक्षी सैनिकोंकी प्रदक्षिणा करते हैं (दाहिने जाते हैं), उस पक्षकी युद्धमें निश्चितरूपसे विजय होती है, यह ब्राह्मणोंका कथन है

Transliteration

kalyāṇavācaḥ śakunā rājahaṃsāḥ śukāḥ krauñcāḥ śatapatrāś ca yatra | pradakṣiṇāś caiva bhavanti saṃkhye dhruvaṃ jayas tatra vadanti viprāḥ ||

Translation

ویاس نے کہا— جہاں مبارک اور خیر کی خبر دینے والی آوازیں کرنے والے راج ہنس، طوطے، کرونچ اور شتپتر (مور) وغیرہ میدانِ جنگ میں لشکر کے دائیں جانب گردش کریں— وہاں اس طرف کی فتح یقینی ہے، ایسا اہلِ علم برہمن کہتے ہیں۔

Word by Word

कल्याणवाचःhaving auspicious speech

शकुनाःbirds/omens (birds)

राजहंसाःroyal swans

शुकाःparrots

क्रौञ्चाःcranes/curlews (krauñca-birds)

शतपत्राःśatapatra-birds (trad. peacocks/variegated birds)

यत्रwhere

प्रदक्षिणाःmoving to the right / rightward

एवindeed/just

भवन्तिbecome/are

संख्येin battle

ध्रुवम्certainly

जयःvictory

तत्रthere

वदन्तिsay

विप्राःbrahmins/learned men

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

Vyāsa

viprāḥ (Brahmins)

rājahaṃsa (royal swan)

śuka (parrot)

krauñca (crane)

śatapatra (peacock)

saṃkhya (battlefield)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes