Shloka 5
कर्मयोग–ज्ञानयज्ञ–अवतारोपदेश
Karma-Yoga, Jñāna-Yajña, and Avatāra Instruction
अर्जुन बोले--हे मधुसूदन! मैं रणभूमिमें किस प्रकार बाणोंसे भीष्मपपितामह और द्रोणाचार्यके विरुद्ध लडूँगा? क्योंकि हे अरिसूदन! वे दोनों ही पूजनीय हैं ।। गुरूनहत्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्य्मपीह लोके । हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुज्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान्,इसलिये इन महानुभाव गुरुजनोंको न मारकर मैं इस लोकमें भिक्षाका अन्न भी खाना कल्याणकारक समझता हूँ; क्योंकि गुरुजनोंको मारकर भी इस लोकमें रुधिरसे सने हुए अर्थ और कामरूप भोगोंको ही तो भोगूँगा
arjuna uvāca—he madhusūdana! raṇabhūmau kathaṁ bāṇaiḥ bhīṣma-pitāmahaṁ droṇācāryaṁ ca viruddhaṁ yotsye? he ari-sūdana! ubhau hi tau pūjanīyau. gurūn ahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṁ bhaikṣyam apīha loke; hatvārtha-kāmāṁs tu gurūn ihaiva bhuñjīya bhogān rudhira-pradigdhān.
ارجن نے کہا—اے مدھوسودن! میدانِ جنگ میں میں تیروں سے بھیشم پِتامہ اور درون آچاریہ کے خلاف کیسے لڑوں؟ اے اَریسودن! وہ دونوں قابلِ تعظیم ہیں۔ اِن عظیم المرتبت بزرگ اساتذہ کو قتل نہ کرکے اسی دنیا میں بھیک کا اناج کھا کر جینا ہی میرے لیے بہتر ہے؛ کیونکہ اگر میں دولت اور لذت کی خاطر اپنے گروؤں کو مار ڈالوں تو یہاں مجھے صرف خون سے آلودہ فائدے اور خواہشات کے بھوگ ہی نصیب ہوں گے۔
अजुन उवाच
Educational Q&A
Arjuna frames a moral conflict: victory gained by killing revered teachers and elders would make any resulting wealth and pleasure ethically tainted—“stained with blood.” The verse foregrounds the tension between personal reverence (guru/elder veneration) and the harsh demands of righteous warfare, setting up the need for a deeper dharmic resolution.
On the battlefield, Arjuna addresses Kṛṣṇa and hesitates to fight because the opposing commanders include Bhīṣma (the grandsire) and Droṇa (his teacher). He argues that it would be better to live by begging than to kill such venerable figures and then enjoy the spoils of war.