Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Karma-Yoga, Yajña-Cakra, and the Governance of Desire (कर्मयोग–यज्ञचक्र–कामनिग्रह)

तस्य संजनयन्‌ हर्ष कुरुवृद्ध: पितामह: । सिंहनादं विनद्योच्चै: शड्खं दध्मौ प्रतापवान्‌

tasya sañjanayan harṣaṁ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ | siṁhanādaṁ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṁ dadhmau pratāpavān ||

تب کوروؤں کے بزرگ پِتامہ، عظیم الشان بھیشم نے دُریودھن کے دل میں مسرت جگاتے ہوئے، شیر کی دھاڑ کی مانند بلند آواز سے گرج کر شنکھ پھونکا۔

तस्यof him (Duryodhana)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
संजनयन्producing, generating
संजनयन्:
Karta
TypeVerb
Rootसंजन् (धातु: जन्) / संजनय् (णिच्)
FormPresent (Vartamana), Parasmaipada, Shatru (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
हर्षम्joy, delight
हर्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootहर्ष
FormMasculine, Accusative, Singular
कुरुवृद्धःthe elder among the Kurus
कुरुवृद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootकुरुवृद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
पितामहःthe grandsire (Bhishma)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
सिंहनादम्a lion-roar
सिंहनादम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिंहनाद
FormMasculine, Accusative, Singular
विनद्यhaving roared, sounding
विनद्य:
Karana
TypeVerb
Rootवि-नद्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada, true
उच्चैःloudly, on high
उच्चैः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootउच्चैस्
Formtrue
शङ्खम्conch-shell
शङ्खम्:
Karma
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Accusative, Singular
दध्मौblew
दध्मौ:
Karta
TypeVerb
Rootध्मा
FormPerfect (Lit), Third, Singular, Parasmaipada
प्रतापवान्mighty, valorous
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīṣma (Pitāmaha)
D
Duryodhana
K
Kuru elders (Kuruvṛddha)
C
Conch (Śaṅkha)

Educational Q&A

The verse highlights how leaders use symbolic acts and sound-signals to steady and uplift their side at moments of crisis. Ethically, it also frames the war as a solemn, duty-laden conflict: even revered elders participate, intensifying the moral gravity of the coming battle.

Sañjaya describes Bhīṣma, the Kuru grandsire, loudly roaring like a lion and blowing his conch to encourage Duryodhana and to signal the Kaurava forces to begin the battle preparations.