Shloka 21
Chapter 19: Prativyūha of the Pāṇḍavas — Vajra (Acala) Formation and Dawn Omens
चक्ररक्षौ तु भीमस्य माद्रीपुत्रौ महाद्युतौ | द्रौपदेया: ससौभद्रा: पृष्ठगोपास्तरस्विन:,भीमके पहियोंकी रक्षा परम तेजस्वी माद्रीकुमार नकुल-सहदेव कर रहे थे। द्रौपदीके पाँचों पुत्र तथा अभिमन्यु--ये वेगशाली वीर उनके पृष्ठभागकी रक्षा करते थे
sañjaya uvāca |
chakra-rakṣau tu bhīmasya mādrī-putrau mahā-dyutau |
draupadeyāḥ sa-saubhadraḥ pṛṣṭha-gopās tarasvinaḥ ||
بھیم کے رتھ کے پہیوں کی حفاظت مَادری کے دو نہایت درخشاں بیٹے، نکُل اور سہ دیو کر رہے تھے۔ اور دروپدی کے بیٹے اور سَوبھدر (ابھمنیو)—یہ تیز یلغار کرنے والے سورما اس کے عقب کی نگہبانی پر مامور تھے۔
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, dharma is expressed through disciplined responsibility: protecting comrades, maintaining order, and acting as a coordinated unit rather than pursuing isolated glory.
Sañjaya describes Bhīma’s protective formation: Nakula and Sahadeva guard the chariot wheels (preventing immobilization or tactical vulnerability), while Draupadī’s sons and Abhimanyu secure the rear as a swift rear-guard.