Shloka 76
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
दृष्टवा विनिहतं भीष्म मन्ये शोचन्ति पुत्रका: । श्रोष्यामि तानि दुःखानि दुर्योधनकृतान्यहम्,जिन्होंने सम्पूर्ण जगत्में विख्यात इस युद्धके महान् भारको अपनी भुजाओंपर उठा रखा था, उन्हीं भीष्मजीको मारा गया देख मेरे पुत्र भारी शोकमें पड़ गये होंगे, ऐसा मेरा विश्वास है। मैं दुर्योधनके द्वारा प्रकट किये हुए उन दु:खोंको सुनूँगा
dṛṣṭvā vinihataṃ bhīṣmaṃ manye śocanti putrakāḥ | śroṣyāmi tāni duḥkhāni duryodhana-kṛtāny aham ||
دھرتراشٹر نے کہا—بھیشم کو مارا ہوا دیکھ کر میرا گمان ہے کہ میرے بیٹے غم میں ڈوب گئے ہوں گے۔ اب میں اُن ہی دکھوں کی خبر سنوں گا جو دُریودھن کے اپنے کیے سے پیدا ہوئے۔
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Sorrow in war is not merely fate; it is often the fruit of deliberate choices. Dhṛtarāṣṭra recognizes that the suffering now unfolding is ‘Duryodhana-made’—a moral framing that links grief to agency, pride, and adharma-driven decisions.
After learning that Bhīṣma has been struck down, Dhṛtarāṣṭra anticipates that his sons are plunged into grief. He prepares to hear the details of the calamity, while implicitly acknowledging that Duryodhana’s actions have precipitated these painful outcomes.