Shloka 52
ये तदा मां गमिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपा: । दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा55गन्ता दिवाकर:,'सात घोड़ोंसे जुते हुए उत्तम तेजस्वी रथके द्वारा जब सूर्य कुबेरकी निवासभूत उत्तरदिशाके पथपर आ जायाँगे, उस समय जो राजा मेरे पास आयेंगे, वे मेरी ऊर्ध्व गतिको देख सकेंगे। निश्चय ही उसी समय मैं अत्यन्त प्रियतम सुहृदोंकी भाँति अपने प्यारे प्राणोंका त्याग करूँगा
ye tadā māṁ gamiṣyanti te ca prekṣyanti māṁ nṛpāḥ | diśaṁ vaiśravaṇākrāntāṁ yadā gantā divākaraḥ ||
اس وقت جو راجے میرے پاس آئیں گے وہ مجھے دیکھ سکیں گے۔ کیونکہ جب سات گھوڑوں سے جُتے ہوئے اپنے درخشاں رتھ پر سوار سورج، ویشروَن (کُبیر) کے زیرِ اقتدار شمالی سمت کے راستے پر آ پہنچے گا، تب جو فرمانروا میرے قریب آئیں گے وہ میری اُردھْو گتی—یعنی اوپر کی جانب روانگی—کا مشاہدہ کریں گے۔ یقیناً اسی گھڑی میں میں اپنے عزیز ترین پرانوں کو ترک کر دوں گا، گویا نہایت محبوب سُہردوں سے وداع لے رہا ہوں۔
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse links human action—especially the deliberate relinquishing of life—to cosmic timing and order. It suggests that a disciplined, conscious departure aligned with an auspicious celestial moment is viewed as ethically and spiritually significant, reflecting harmony with the larger law of the universe.
Sañjaya describes a specific time-marker: when the Sun reaches the northern course associated with Kubera’s quarter. At that time, kings who come to Sañjaya will be able to witness his ‘upward’ departure—his leaving the body—indicating a foretold, intentional death timed to that celestial transition.