Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)

तत्राद्भुतमपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम्‌ । शरै: संवार्य तान्‌ वीरान्‌ यज्जघान महाबल:,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत्‌ कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी महाराज! मैंने उस रणक्षेत्रमें अर्जुनका अदभुत पराक्रम यह देखा कि उन महाबली वीरने शत्रुपक्षके उन सब प्रमुख वीरोंको बाणोंद्वारा रोककर अनेकों वीरोंको मार डाला था

sañjaya uvāca | tatrādbhutam apaśyāma raṇe pārthasya vikramam | śaraiḥ saṃvārya tān vīrān yaj jaghāna mahābalaḥ | ekaikaṃ tribhir ānarccchat kaḍukabarhiṇavājitaiḥ |

سنجے نے کہا—مہاراج! میدانِ جنگ میں میں نے پارتھ (ارجن) کی ایک عجیب و غریب دلیری دیکھی۔ اس مہابلی نے تیروں کی بوچھاڑ سے اُن بہادروں کو روک کر انہیں پست کر دیا۔ وہ گِدھ کے پروں سے آراستہ تیز تین تین تیروں سے ہر ایک کو چھیدتا ہوا دشمن لشکر کے سرکردہ سورماؤں کو تھامے رہا اور رزم میں بہتوں کو مار گرايا۔

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अद्भुतम्wonderful, marvelous (thing)
अद्भुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअद्भुत
FormNeuter, Accusative, Singular
अपश्यामwe saw
अपश्याम:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 1st, Plural
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormNeuter, Locative, Singular
पार्थस्यof Partha (Arjuna)
पार्थस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
विक्रमम्valor, prowess
विक्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootविक्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
संवार्यhaving checked/held back
संवार्य:
Karana
TypeVerb
Rootसम्+वृ (संवृ)
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
वीरान्heroes, warriors
वीरान्:
Karma
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Accusative, Plural
यत्which (fact/that)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
जघानhe slew
जघान:
Karta
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
महाबलःthe very strong one
महाबलः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Singular
एकैकम्each one (individually)
एकैकम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootएकैक
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
आनर्च्छत्he struck/assailed (hit)
आनर्च्छत्:
Karta
TypeVerb
Rootआन्+ऋच्छ् (आनृच्छ्/आनर्च्छ्)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
कडुकबर्हिणवाजितैःwith arrows fitted with (vulture-)feathers (barbed/feathered)
कडुकबर्हिणवाजितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकडुक-बर्हिन्-वाजित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pārtha (Arjuna)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in its battlefield form: disciplined force used to restrain and neutralize dangerous opponents. It also underscores the ethical weight of eyewitness narration—Sañjaya reports not triumphalism but the astonishing effectiveness of Arjuna’s controlled martial skill.

Sañjaya narrates to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna displayed extraordinary prowess in battle: he checked the enemy’s leading heroes with arrows and struck them decisively, piercing each with three swift, feathered shafts.