Shloka 4

Adhyāya 111 (Book 6): Daśama-dina-saṃgrāma—Bhīṣma’s Counsel to Yudhiṣṭhira and the Śikhaṇḍin-Led Advance

Devanagari script

कृत्वा व्यूहं महाराज सर्वशत्रुनिबर्हणम्‌ । शिखण्डी सर्वसैन्यानामग्र आसीद्‌ विशाम्पते,महाराज! प्रजानाथ! उस दिन शिखण्डी समस्त शत्रुओंका संहार करनेवाले व्यूहका निर्माण करके स्वयं सब सेनाके सामने खड़ा हुआ

Transliteration

kṛtvā vyūhaṃ mahārāja sarvaśatrunibarhaṇam | śikhaṇḍī sarvasainyānām agra āsīd viśāmpate ||

Translation

سنجے نے کہا—اے مہاراج، اے رعایا کے نگہبان! اُس دن تمام دشمنوں کے قلع قمع کے لیے صف بندی (ویوہ) قائم کر کے شکھنڈی پوری فوج کے عین آگے کھڑا تھا۔

Word by Word

• कृत्वा: having made/formed
• कृत्वा: Karma
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (त्वान्त), कर्तरि, पूर्वकाल (absolutive)

• व्यूहम्: battle-array/formation
• व्यूहम्: Karma
• Type: Noun
• Root: व्यूह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महाराज: O great king
• महाराज: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• सर्व-शत्रु-निबर्हणम्: destroying all enemies
• सर्व-शत्रु-निबर्हणम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: निबर्हण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शिखण्डी: Shikhandi
• शिखण्डी: Karta
• Type: Noun
• Root: शिखण्डिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्व-सैन्यानाम्: of all the armies
• सर्व-सैन्यानाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अग्रे: in front/at the forefront
• अग्रे: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव/सप्तमी-प्रयोगे अव्ययवत्, स्थान

• आसीत्: was/stood
• आसीत्: Karta
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• विशाम्पते: O lord of the people
• विशाम्पते: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विशाम्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Śikhaṇḍī
• vyūha (battle-array)