Shloka 84
भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः
Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma
न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु: कथठ्चन । शिखण्डीकी ध्वजा अमांगलिक चिह्नसे युक्त है तथा विशेषत:ः वह पहले स्त्री रहा है; इसलिये मैं हाथमें बाण लिये रहनेपर भी किसी प्रकार उसके ऊपर प्रहार नहीं करना चाहता ।। ८३ ह || तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनंजय:
na prahartum abhīpsāmi gṛhīteṣuḥ kathaṃcana | śikhaṇḍīki-dhvajā amāṅgalika-cihnase yuktaḥ sa tathā viśeṣataḥ | sa pūrvaṃ strī āsīt; tasmād ahaṃ haste bāṇaṃ dhṛtvāpi kathaṃcana tasmin prahartuṃ na icchāmi | tadantaraṃ samāsādya pāṇḍavo māṃ dhanaṃjayaḥ ||
میں کسی بھی طرح—ہاتھ میں تیر لیے ہوئے بھی—وار کرنا نہیں چاہتا۔ شکھنڈی کے جھنڈے سے نشان زد وہ منحوس علامتوں والا ہے اور خصوصاً پہلے عورت تھا؛ اس لیے تیر ہاتھ میں ہونے کے باوجود میں اس پر حملہ کرنا نہیں چاہتا۔ پھر اس کے بعد پانڈو کا بیٹا دھننجے میرے قریب آ پہنچا۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in war, Bhīṣma upholds a personal code of dharma: he refuses to strike Śikhaṇḍin because of Śikhaṇḍin’s prior identity as a woman and the associated ethical restraint Bhīṣma observes, showing that vows and moral limits can govern conduct even amid violence.
On the battlefield, Bhīṣma declares he will not attack Śikhaṇḍin despite being armed and ready. Immediately afterward, Arjuna (Dhanañjaya), the Pāṇḍava warrior, advances toward Bhīṣma—setting up the moment where Śikhaṇḍin’s presence enables Arjuna to engage Bhīṣma decisively.