भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः
Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas
अकरोत् स महाबाहु: सर्वशस्त्रभूतां वर: । ध्वजाएँ काटकर उन्होंने रथसमूहोंको मुण्डित ताल-वनोंके समान कर दिया। राजन! युद्धस्थलमें समस्त शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ महाबाहु भीष्मने बहुत-से रथों, हाथियों और घोड़ोंको मनुष्योंसे रहित कर दिया ।।
sañjaya uvāca | akarot sa mahābāhuḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ | dhvajāṃś ca chittvā rathasaṃghān muṇḍitān tālavanopamān akarot | rājann yuddhasthale samastaśastradhāriṇāṃ śreṣṭho mahābāhur bhīṣmo bahūn rathān hastinaś ca hayāṃś ca manuṣyair rahitān cakāra || tasya jyātalanirghoṣaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ | śrutvā taṃ sarvabhūtāni kampante bhārata | bhīṣmasya bāṇā na kadācit riktaṃ yānti ||
سنجے نے کہا— مضبوط بازوؤں والے، تمام ہتھیار برداروں میں سب سے برتر بھیشم نے عَلَم کاٹ ڈالے اور رتھوں کے ہجوم کو ایسا کر دیا گویا تاڑ کے جھنڈ کے سِرے مونڈ دیے گئے ہوں۔ اے راجن، میدانِ جنگ میں اس عظیم بازو والے سورما—اسلحہ برداروں میں افضل—نے بہت سے رتھوں، ہاتھیوں اور گھوڑوں کو سواروں سے خالی کر دیا۔ اس کی کمان کی چِلّی کی ٹنکار بجلی کے کڑکنے جیسی تھی؛ اسے سن کر، اے بھارت، سب جاندار لرز اٹھتے تھے۔ بھیشم کے چھوڑے ہوئے تیر کبھی رائیگاں نہ جاتے تھے۔
संजय उवाच
The passage highlights the awe-inspiring force of a great warrior and the grave consequences of war: skill and power, when aligned with kṣatriya-duty, can still generate fear and widespread suffering—reminding the listener that martial excellence carries ethical weight and responsibility.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma is dominating the battlefield—cutting down chariot standards, disabling many chariots, elephants, and horses by removing their riders, and terrifying all beings with the thunder-like twang of his bow; his arrows consistently strike their targets.