Shloka 26

Adhyāya 108 — Nimitta-darśana and Drona’s counsel amid Arjuna’s advance (निमित्तदर्शनं द्रोणोपदेशश्च)

Devanagari script

छादित: पापडवै: शूरै: समन्ताद भरतर्षभ । “भरतश्रेष्ठ! ये शूरवीरोंका नाश करनेवाले महाधनुर्थर शौर्यसम्पन्न भीष्म पराक्रमी पाण्डवोंद्वारा चारों ओरसे घेर लिये गये हैं,एष पाण्डुसुतो ज्येष्ठो यमाभ्यां सहितो रणे त्वं हि संश्रूयसे5त्यर्थमसह्यबलविक्रम: । “महाबाहो! ये ज्येष्ठ पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर नकुल और सहदेवको साथ लेकर रणभूमिमें आपलोगोंके देखते-देखते मेरी सेनाको खदेड़ रहे हैं। प्रभो! महाबाहो! जैसे तटप्रान्त समुद्रको आगे बढ़नेसे रोकता है, उसी प्रकार आप भी युधिष्ठिरको आगे बढ़नेसे रोकिये; क्योंकि आपका बल और पराक्रम अत्यन्त असहा सुना जाता है”

Transliteration

sañjaya uvāca | chāditaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samantād bharatarṣabha | eṣa pāṇḍusuto jyeṣṭho yamābhyāṃ sahito raṇe tvaṃ hi saṃśrūyase 'tyartham asahyabalavikramaḥ | mahābāho! ye jyeṣṭhaḥ pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ nakula-sahadevau ca sārdhaṃ kṛtvā raṇabhūmau yuṣmākaṃ paśyatāṃ mama senāṃ khādayanti (kṣādayanti) | prabho! mahābāho! yathā taṭaprāntaḥ samudraṃ nātivartayati, tathā tvam api yudhiṣṭhiram agrato nivāraya; tava hi balavikramaḥ atyantam asahya iti śrūyate ||

Translation

سنجے نے کہا—اے بھرت شریشٹھ! پاندوؤں کے پرाकرمشالی سورماؤں نے مہادھنوردھر، شوریہ سے بھرپور اور یودھاؤں کے قلع قمع کرنے والے بھیشم کو چاروں طرف سے گھیر لیا ہے۔ یہ رہا پاندو کا جَیَشٹھ پُتر یُدھِشٹھِر، مادری کے جڑواں پُتر (نکُل اور سہدیَو) کے ساتھ رَن میں آگے بڑھ رہا ہے اور تمہاری آنکھوں کے سامنے میری فوج کو پیچھے دھکیل رہا ہے۔ اے پرَبھُو، مہاباہو! جیسے ساحل مکرالَی سمندر کو آگے بڑھنے سے روکتا ہے، ویسے ہی تم بھی یُدھِشٹھِر کی پیش قدمی روک دو؛ کیونکہ تمہارا بَل اور وِکرم ناقابلِ برداشت سنا جاتا ہے۔

Word by Word

छादितःcovered, concealed

पापडवैःby the Pāpaḍavas (name/epithet; uncertain reading)

शूरैःby heroes

समन्तात्on all sides, all around

भरतर्षभO bull among the Bharatas

एषःthis (man)

पाण्डुसुतःson of Pāṇḍu

ज्येष्ठःeldest

यमाभ्याम्with the two Yamas (i.e., Nakula and Sahadeva; dual)

सहितःaccompanied (by)

रणेin battle

त्वम्you

हिindeed, for

संश्रूयसेyou are heard of / reputed

इतिthus

अर्थम्meaning, purpose

असह्यबलविक्रमःone whose strength and valor are unbearable

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Bhīṣma

Pāṇḍavas

Yudhiṣṭhira

Nakula

Sahadeva

Bharatas (Kuru lineage)

battlefield (raṇabhūmi)

army (senā)

shoreline/sea simile (taṭa/samudra)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

Even in war, leadership is framed as restraint and responsibility: the commander is urged to ‘hold back’ an advancing force, using power not merely to strike but to prevent collapse and protect one’s side—an application of kṣatriya-dharma and strategic self-control.

What is happening in the narrative?

Sañjaya reports that Bhīṣma is being surrounded by Pāṇḍava warriors, while Yudhiṣṭhira advances with Nakula and Sahadeva and drives back the Kaurava troops. Sañjaya urges a powerful ally/commander to stop Yudhiṣṭhira, comparing that restraint to a shoreline checking the sea.