Shloka 21

Daśame’hani Bhīṣma-yuddham — Śikhaṇḍī-rakṣaṇa, Arjuna-prabhāva, Duryodhana-āśraya-vākyam

Devanagari script

शैलमन्यन्महाराज घोरमस्त्रं मुमोच ह । महाराज! तदनन्तर द्रोणाचार्यने अत्यन्त भयंकर वायव्यास्त्रको देखकर उसका निवारण करनेके लिये भयानक पर्वतास्त्रका प्रयोग किया ।। २० है ।। द्रोणेन युधि निर्मुक्ते तस्मिन्नस्त्रे नराधिप

Transliteration

sañjaya uvāca | śailam anyan mahārāja ghoram astraṃ mumoca ha | droṇena yudhi nirmukte tasminn astre narādhipa |

Translation

اے مہاراج! تب اس نے ایک اور ہولناک ہتھیار—شَیل استر (پہاڑ-استر)—چھوڑا۔ اے نرادھپ! درون آچاریہ کے جنگ میں وہ استر چھوڑتے ہی وہ نہایت خوفناک وایویہ استر کو روکنے کے لیے کارگر ہوا۔

Word by Word

• शैलम्: mountain (weapon/rock)
• शैलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शैल
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन्य
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महाराज
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: घोर
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• अस्त्रम्: weapon, missile
• अस्त्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अस्त्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• मुमोच: released, discharged
• Type: Verb
• Root: मुच्
• Form: Perfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada

• ह: indeed (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह

• द्रोणेन: by Droṇa
• द्रोणेन: Karana
• Type: Noun
• Root: द्रोण
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• युधि: in battle
• युधि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: युध्
• Form: Feminine, Locative, Singular

• निर्मुक्ते: when released/discharged
• निर्मुक्ते: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: निर्मुक्त
• Form: Neuter, Locative, Singular

• तस्मिन्: in/when that
• तस्मिन्: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Locative, Singular

• अस्त्रे: in the weapon (missile)
• अस्त्रे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अस्त्र
• Form: Neuter, Locative, Singular

• नराधिप: O ruler of men (king)
• Type: Noun
• Root: नराधिप
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by address: mahārāja/narādhipa)
• Droṇa
• Śailāstra (Mountain-weapon)
• Vāyavyāstra (Wind-weapon, referenced in the prose gloss)