Shloka 7

सैन्यसंनिवेशः (Sainyasaṃniveśaḥ) — Deployment, Omens, and Yuddha-Dharma Conventions

Devanagari script

शून्या च पृथिवी सर्वा बालवृद्धावशेषिता । निरश्वपुरुषेवासीदू रथकुञ्जरवर्जिता,समस्त पृथ्वीके सभी प्रदेश नवयुवकोंसे सूने हो रहे थे। उनमें केवल बालक और वृद्ध ही शेष रह गये थे। सारी वसुधा घोड़े, हाथी, रथ और तरुण पुरुषोंसे हीन-सी हो रही थी

Transliteration

śūnyā ca pṛthivī sarvā bāla-vṛddhāvaśeṣitā | niraśva-puruṣevāsīd ratha-kuñjaravarjitā ||

Translation

ساری زمین گویا خالی ہو گئی تھی؛ صرف بچے اور بوڑھے باقی رہ گئے تھے۔ گھوڑوں، جوان مردوں، رتھوں اور ہاتھیوں سے محروم ہو کر دھرتی بےجان سی دکھائی دیتی تھی۔

Word by Word

शून्याempty, deserted

चand

पृथिवीthe earth

सर्वाentire, all

बालchildren

वृद्धold people

अवशेषिताleft remaining, with only ... remaining

निरश्वwithout horses

पुरुषman, person

इवas if, like

आसीत्was

रथwith chariots

कुञ्जरwith elephants

वर्जिताdevoid of, bereft of

Speaker

वैशग्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśaṃpāyana

Pṛthivī (Earth/land)

bāla (children)

vṛddha (the aged)

aśva (horses)

puruṣa (men/warriors)

ratha (chariots)

kuñjara (elephants)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes