Shloka 1
राजपूजाविधानम् / Royal Reception Protocols during Āśvamedha Preparations
Devanagari script
अपना बछ। अंक अष्टाशीतितमो<् ध्याय: उलूपी और चित्राड़दाके सहित बभ्रुवाहनका रत्न-आभूषण आदिसे सत्कार तथा अभ्रमेध-यज्ञका आरम्भ वैशम्पायन उवाच स प्रविश्य महाबाहु: पाण्डवानां निवेशनम् | पितामहीमभ्यवन्दत् साम्ना परमवल्गुना
Transliteration
Vaiśampāyana uvāca | sa praviśya mahābāhuḥ pāṇḍavānāṁ niveśanam | pitāmahīm abhyavandat sāmnā paramavalguna ||
Translation
وَیشَمپایَن نے کہا: وہ مہاباہو پاندَووں کے محل میں داخل ہوا اور نہایت شیریں و نرم گفتار کے ساتھ اپنی پِتامہی (دادی) کو ادب سے سلام کیا۔
Word by Word
वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
महाबाहुःthe mighty-armed (one)
महाबाहुः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Plural
निवेशनम्dwelling, residence
निवेशनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिवेशन
FormNeuter, Accusative, Singular
पितामहीम्the grandmother (Kunti)
पितामहीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितामही
FormFeminine, Accusative, Singular
अभ्यवन्दत्saluted, paid respects to
अभ्यवन्दत्:
TypeVerb
Rootअभि-वन्द्
FormImperfect (Anadyatana-bhuta), Third, Singular
साम्नाwith a (sweet) chant/hymn; with gentle words
साम्ना:
Karana
TypeNoun
Rootसामन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
परमवल्गुनाmost sweet/very pleasing
परमवल्गुना:
Karana
TypeAdjective
Rootपरमवल्गु
FormNeuter, Instrumental, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaP
PāṇḍavasP
Pitāmahī (grandmother; elder queen-mother figure)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes