Shloka 7

शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort

Devanagari script

आयाति भीमसेनासौ सहाश्चेन तवानुज: । यथा मे पुरुषा: प्राहुय्यें धनंजयसारिण:,'भीमसेन! तुम्हारे छोटे भाई अर्जुन घोड़ेके साथ आ रहे हैं, जैसा कि उनका समाचार लानेके लिये गये जासूसोंने मुझे बताया है

Transliteration

vaiśampāyana uvāca |

āyāti bhīmasenāsau saha aśvena tavānujaḥ | yathā me puruṣāḥ prāhuḥ ye dhanañjaya-sāriṇaḥ ||

Translation

وَیشَمپایَن نے کہا— “اے بھیم سین! تمہارا چھوٹا بھائی دھننجَے ارجن قربانی کے گھوڑے کے ساتھ یہاں آ رہا ہے، جیسا کہ دھننجَے کی خبر لانے کو بھیجے گئے میرے آدمیوں نے مجھے بتایا ہے۔”

Word by Word

• आयाति: comes/arrives
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• भीमसेनः: Bhimasena
• भीमसेनः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीमसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असौ: that (he)
• असौ: Karta
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह: together with
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)

• अश्वेन: with the horse
• अश्वेन: Karana
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तव: your
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: —, षष्ठी, एकवचन

• अनुजः: younger brother
• अनुजः: Karta
• Type: Noun
• Root: अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यथा: as/just as
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• मे: to me
• मे: Sampradana
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: —, चतुर्थी (एन्क्लिटिक रूप), एकवचन

• पुरुषाः: men
• पुरुषाः: Karta
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्राहुः: said/told
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्ष/परिपूर्ण भूत; परम्परागत परफेक्ट), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• य्ये: who (those who)
• य्ये: Karta
• Type: Noun
• Root: य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• धनंजय-सारिणः: those who are guides/attendants of Dhananjaya (Arjuna)
• धनंजय-सारिणः: Karta
• Type: Noun
• Root: धनंजय-सारि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Bhīmasena (Bhīma)
• Arjuna (Dhanañjaya)
• Aśvamedha horse
• messengers/agents (puruṣāḥ)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores responsible governance and ritual order: the Aśvamedha is not merely ceremonial but requires vigilance, reliable reporting, and coordinated action among kin and agents to uphold the king’s dharma and public stability.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana informs Bhīma that Arjuna (Dhanañjaya) is approaching with the sacrificial horse, based on intelligence brought by men assigned to track and report Arjuna’s movements during the Aśvamedha campaign.