Shloka 23
Traigarta Attempt to Seize the Aśvamedha Horse; Arjuna’s Restraint and Tactical Victory
Devanagari script
अवमृदनन् स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तम: । शनैस्तदा परिययोौ श्वेताश्वक्ष महारथ:
Transliteration
avamṛdan sa rāṣṭrāṇi pārthivānāṁ hayottamaḥ | śanais tadā pariyayau śvetāśvakṣa mahārathaḥ ||
Translation
وَیشَمپایَن نے کہا—وہ بہترین گھوڑا مختلف زمینی حکمرانوں کی ریاستوں کو روندتا ہوا تب آہستہ آہستہ آگے بڑھا؛ اور مہارتھی شویتاشوَکیتو بھی اس کے ساتھ ساتھ چلا۔
Word by Word
अवमृदनन्trampling down, crushing
अवमृदनन्:
TypeVerb
Rootअव-मृद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद, वर्तमानकाले शतृ-प्रायः प्रयोगः; पाठे 'अवमृदनन्' इति रूपं छन्दो/पाठभेदजन्यं, अर्थतः 'अवमृदन्/अवमृदन्' (क्रियाविशेषणवत्) इव
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राष्ट्राणिkingdoms, realms
राष्ट्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
पार्थिवानाम्of kings
पार्थिवानाम्:
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
हयोत्तमःthe best horse
हयोत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootहयोत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शनैःslowly, gradually
शनैः:
TypeIndeclinable
Rootशनैस् (अव्यय)
Formtrue
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formtrue
परिययौwent around, roamed
परिययौ:
TypeVerb
Rootपरि-या (धातु)
Formलिट् (परोक्ष/परिपूर्ण भूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
श्वेताश्वःthe white-horsed one (Arjuna)
श्वेताश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootश्वेताश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षः(unclear; likely part of a corrupted reading)
क्षः:
Karta
TypeNoun
Rootक्ष (प्रातिपदिक/पाठभेद)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, पाठे 'श्वेताश्वक्ष' इति संयुक्तं दृश्यते; सामान्यतः 'श्वेताश्वः' इत्येव पर्याप्तम्, 'क्ष' अंशः सम्भवतः लेखन/पाठदोषः वा अन्यपाठः
महारथःgreat chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaS
sacrificial horse (Aśvamedha horse)K
kings (pārthivāḥ)K
kingdoms (rāṣṭrāṇi)Ś
ŚvetāśvaketuVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes