Shloka 19
Aśvamedha-dīkṣā, Vyāsa’s horse-release, and Arjuna’s departure with Gāṇḍīva (आश्वमेधिक-दीक्षा तथा हय-उत्सर्गः)
भीमसेनो5पि तेजस्वी कौन्तेयो5मितविक्रम: । समर्थों रक्षितु राष्ट्र नकुलश्व विशाम्पते,'प्रजानाथ! कुन्तीकुमार भीमसेन भी अत्यन्त तेजस्वी और अमितपराक्रमी हैं। नकुलमें भी वे ही गुण हैं। ये दोनों ही राज्यकी रक्षा करनेमें पूर्ण समर्थ हैं (अत: वे ही राज्यके कार्य देखें)
Vaiśampāyana uvāca: Bhīmaseno 'pi tejasvī Kaunteyo 'mitavikramaḥ | samartho rakṣituṃ rāṣṭraṃ Nakulaś ca viśāṃpate ||
وَیشَمپایَن نے کہا—اے رعایا کے پالک! کُنتی کا بیٹا بھیم سین بھی نہایت تابناک اور بے اندازہ شجاعت والا ہے۔ نَکُل میں بھی یہی اوصاف ہیں۔ یہ دونوں سلطنت کی حفاظت پر پوری طرح قادر ہیں؛ لہٰذا مملکت کے امور انہی کے سپرد رہیں۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes rājadharma: the kingdom should be entrusted to those proven in strength, discipline, and responsibility. Protection of the realm and subjects is a primary ethical duty, and capable leaders must be appointed accordingly.
In Vaiśampāyana’s narration, Bhīmasena and Nakula are being commended as exceptionally qualified and dependable. The statement supports assigning them the practical responsibility of safeguarding and managing the kingdom’s affairs.