Shloka 3
Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
Devanagari script
इन्द्रियाणि मनो युड्धक्ते सदश्चानिव सारथि: । इन्द्रियाणि मनो बुद्धि: क्षेत्रज्ञे युज्यते सदा,जैसे सारथि अच्छे घोड़ोंको अपने काबूमें रखता है, उसी प्रकार मन सम्पूर्ण इन्द्रियोंपर शासन करता है। इन्द्रिय, मन और बुद्धि--ये सदा क्षेत्रज्ञके साथ संयुक्त रहते हैं
Translation
جیسے ماہر سارَتھی اچھے گھوڑوں کو قابو میں رکھتا ہے، ویسے ہی من تمام حواس پر حکم چلاتا ہے۔ حواس، من اور بدھی—یہ ہمیشہ کشتریَجْن (کھیت کے جاننے والے) کے ساتھ جڑے رہتے ہیں۔
Word by Word
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
मनःthe mind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
युनद्धिyokes/controls
युनद्धि:
TypeVerb
Rootयुज्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
सदश्वान्good horses
सदश्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसदश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सारथिःthe charioteer
सारथिः:
Karta
TypeNoun
Rootसारथि
FormMasculine, Nominative, Singular
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
मनःthe mind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
बुद्धिःthe intellect
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
क्षेत्रज्ञेin/with the knower of the field (Self)
क्षेत्रज्ञे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ
FormMasculine, Locative, Singular
युज्यतेis joined/is yoked
युज्यते:
TypeVerb
Rootयुज्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada, Passive/Reflexive (middle usage)
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
Speaker
वायुदेव उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes