Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
यददुरापं दुराम्नायं दुराधर्ष दुरन्वयम् | तत् सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्
yad adurāpaṁ durāmnāyaṁ durādharṣa duranvayam | tat sarvaṁ tapasā sādhyaṁ tapo hi duratikramam ||
جو نہایت دشوارالحصول ہے، جسے تعلیم و مشق سے سیکھنا مشکل ہے، جسے قابو میں کرنا مشکل ہے، اور جس کے ساتھ موافقت یا رفاقت اختیار کرنا دشوار ہے—وہ سب تپسیا کے ذریعے حاصل ہو جاتا ہے؛ کیونکہ تپ کی قوت خود ناقابلِ مغلوب ہے۔
वायुदेव उवाच
Tapas—sustained, disciplined austerity—can accomplish even what seems impossible to obtain, learn, control, or maintain; its moral-spiritual force is portrayed as nearly irresistible.
Vāyudeva speaks a didactic maxim, emphasizing the efficacy of tapas as a means to overcome extreme difficulty, reinforcing an ethical ideal of self-mastery and disciplined effort.