Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः

Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! बूढ़े राजा धृतराष्ट्रके ऐसे करुणामय वचन कहनेपर नगर और जनपदके निवासी सभी लोग दुःखसे अचेत-से हो गये ।। तृष्णीम्भूतांस्ततस्तांस्तु बाष्पकण्ठान्‌ महीपति: । धृतराष्ट्री महीपाल: पुनरेवाभ्यभाषत,उन सबके कण्ठ आँसुओंसे अवरुद्ध हो गये थे; अतः वे कुछ बोल नहीं पाते थे। उन्हें मौन देख महाराज धृतराष्ट्रने फिर कहा--

Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! vṛddhasya rājño Dhṛtarāṣṭrasyaivaṃ karuṇamayāni vacanāni śrutvā nagara-janapada-nivāsinaḥ sarve duḥkhena mūrcchitā iva babhūvuḥ. tṛṣṇīmbhūtāṃs tataḥ tāṃs tu bāṣpa-kaṇṭhān mahīpatiḥ Dhṛtarāṣṭrī mahīpālaḥ punar evābhyabhāṣata.

وَیشَمپایَن نے کہا—اے جنمیجَے! جب بوڑھے راجا دھرتراشٹر نے ایسے درد بھرے اور شفقت آمیز کلمات کہے تو شہر اور دیہات کے سب باشندے غم سے گویا ششدر و بے ہوش سے ہو گئے۔ آنسوؤں نے ان کے گلے بند کر دیے تھے، اس لیے وہ بول نہ سکے؛ انہیں خاموش دیکھ کر مہاراج دھرتراشٹر نے پھر خطاب کیا۔

तृष्णीम्silently
तृष्णीम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतृष्णीम् (अव्यय)
भूतान्become; having become
भूतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootभूत (कृदन्त; भू + क्त)
FormMasculine, Accusative, Plural
ततःthen; thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
तान्those (people)
तान्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Accusative, Plural
तुbut; indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
बाष्पtears
बाष्प:
Karana
TypeNoun
Rootबाष्प
FormMasculine, Instrumental (as first member in compound), Singular
कण्ठान्throats
कण्ठान्:
Karma
TypeNoun
Rootकण्ठ
FormMasculine, Accusative, Plural
महीपतिःthe king (lord of the earth)
महीपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपति
FormMasculine, Nominative, Singular
धृतराष्ट्रीDhritarashtra (as an epithet: of Dhritarashtra)
धृतराष्ट्री:
Karta
TypeAdjective
Rootधृतराष्ट्र (विशेषण/नाम; धृतराष्ट्र + इन्)
FormMasculine, Nominative, Singular
महीपालःthe ruler/king
महीपालः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपाल
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
अभ्यभाषतspoke; addressed
अभ्यभाषत:
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
D
Dhṛtarāṣṭra
N
nagara-vāsinaḥ (city-dwellers)
J
janapada-vāsinaḥ (country/realm-dwellers)