Shloka 15
उवाच मतिमान् राजा धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत: । भूपाल जनमेजय! राजाने देखा कि समस्त पुरवासी और जनपदके लोग वहाँ आ गये हैं। सम्पूर्ण सुहृद-वर्गके लोग भी उपस्थित हैं और नाना देशोंके ब्राह्मण भी पधारे हैं। तब बुद्धिमान् अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्रने उन सबको लक्ष्य करके कहा-- || १३-१४ $ || भवन्त: कुरवश्चैव चिरकालं सहोषिता:,यदेव तै: कृतं किंचिद् व्यलीकं व: सुतैर्मम
vaiśampāyana uvāca |
uvāca matimān rājā dhṛtarāṣṭro ’mbikāsutaḥ |
bhavantaḥ kuravaś caiva cirakālaṃ sahoṣitāḥ |
yad eva taiḥ kṛtaṃ kiñcid vyalīkaṃ vaḥ sutair mama ||
وَیشَمپایَن نے کہا—تب دانا راجا دھرتراشٹر، امبیکا کا بیٹا، وہاں جمع ہوئے شہریوں اور دیہاتیوں، تمام خیرخواہوں اور مختلف دیسوں سے آئے ہوئے برہمنوں کو دیکھ کر بولا: “اے کوروؤ! تم مدتِ دراز سے ساتھ رہتے آئے ہو۔ اگر میرے بیٹوں کے ہاتھوں تمہارے ساتھ کوئی بھی کجی، جھوٹ یا ایذا رسانی ہوئی ہو تو…”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler must acknowledge wrongdoing done under his house and seek reconciliation; ethical repair begins with honest admission of harm (vyalīka) and respect toward those who suffered.
In the Āśramavāsika context, Dhṛtarāṣṭra addresses the assembled Kurus and others, opening a speech that recognizes the long shared life of the community and admits the possibility of wrongs committed by his sons against them.