Shloka 193
अध्याय ६ — युधिष्ठिरस्य वैराग्य-वाक्यं धृतराष्ट्रस्य वनगमनाभिलाषश्च
Chapter 6: Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Appeal and Dhṛtarāṣṭra’s Resolve for the Forest
कोशेन पोरैर्दण्डेन ये चास्य प्रियकारिण: । यदि अपनेमें युद्धकी शक्ति न हो तो मन्त्रियोंके साथ उस आक्रमणकारी राजाकी शरणमें जाय तथा कोश, पुरवासी मनुष्य, दण्डशक्ति एवं अन्य जो प्रिय कार्य हों, उन सबको अर्पित करके उस प्रतिद्वन्द्ीको लौटानेकी चेष्टा करे
dhṛtarāṣṭra uvāca | kośena pauraiḥ daṇḍena ye cāsya priyakāriṇaḥ | yadi ātmany yuddhaśaktir na syāt tadā mantribhiḥ saha tasya ākrāntur rāño śaraṇaṃ vrajet | kośaṃ paurān manuṣyān daṇḍaśaktiṃ ca anyāni ca priyāṇi karmāṇi sarvāṇi samarpya taṃ pratidvandvinaṃ nivartayituṃ yateta |
دھرتراشٹر نے کہا—اگر اپنے اندر جنگ کی طاقت نہ ہو تو وزیروں کے ساتھ اس حملہ آور راجا کی پناہ اختیار کرنی چاہیے۔ خزانہ، شہر کے باشندے، قوتِ تعزیر (دَण्ड شکتی) اور جو کچھ بھی عزیز اور کارآمد ہو—سب نذر کر کے اس حریف کو واپس پلٹانے کی کوشش کرنی چاہیے۔
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
When the capacity to resist by force is absent, rājadharma may require a pragmatic choice: seek protection through diplomacy and submission, even at the cost of wealth and administrative power, in order to prevent greater destruction and to preserve lives.
Dhṛtarāṣṭra articulates a policy option for a threatened ruler: if war-strength is lacking, approach the aggressor with ministers, offer resources such as treasury, citizens’ support, and coercive authority, and attempt to induce the rival to withdraw.