Shloka 29
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर । “भरतनन्दन युधिष्ठिर! तुम्हें ऐसा विधान बनाना चाहिये, जिससे तुम्हारे नियुक्त किये हुए न्यायाधिकारी पुरुष अपराधियोंके अपराधकी मात्राको भलीभाँति जानकर जो दण्डनीय हों, उन्हें ही उचित दण्ड दें ।। आदानरुचयश्लैव परदाराभिमर्शिन:,“जो दूसरोंसे घूस लेनेकी रुचि रखते हों, परायी स्त्रियोंसे जिनका सम्पर्क हो, जो विशेषत: कठोर दण्ड देनेके पक्षपाती हों, झूठा फैसला देते हों, जो कटुवादी, लोभी, दूसरोंका धन हड़पनेवाले, दुस्साहसी, सभाभवन और उद्यान आदिको नष्ट करनेवाले तथा सभी वर्णके लोगोंको कलंकित करनेवाले हों, उन न्यायाधिकारियोंको देश-कालका ध्यान रखते हुए सुवर्णदण्ड अथवा प्राणदण्डके द्वारा दण्डित करना चाहिये
vaiśampāyana uvāca | praṇayeyur yathānyāyaṃ puruṣās te yudhiṣṭhira | ādānarucayaś caiva paradārābhimarśinaḥ | (kaṭhordaṇḍapravṛttāś ca mithyā-vādinaḥ) | kaṭuvādino lobhino ’nyadhanāpahāriṇaḥ | dussāhasāḥ sabhā-bhavana-udyāna-nāśakāḥ | sarvavarṇānāṃ ca kalankakārakāḥ | tān deśa-kālaṃ vicārya suvarṇadaṇḍena vā prāṇadaṇḍena vā daṇḍayet ||
وَیشَمپایَن نے کہا—اے یُدھِشٹھِر! تمہیں ایسا شرعی و دھارمک نظام قائم کرنا چاہیے کہ تمہارے مقرر کیے ہوئے قاضی پہلے مجرم کے گناہ کی حقیقی مقدار متعین کریں، پھر صرف انہی کو مناسب طریقے سے سزا دیں جو سزا کے مستحق ہوں۔ لیکن جو قاضی رشوت لینے میں لذت پائیں، دوسروں کی بیویوں سے تعلق رکھیں، حد سے زیادہ سخت سزاؤں کے طرف دار ہوں، جھوٹے فیصلے سنائیں—جو تلخ گفتار، لالچی، دوسروں کا مال ہڑپ کرنے والے، بےباک و جری، سبھاگھروں، عمارتوں اور باغات کو برباد کرنے والے اور ہر ورن کے لوگوں کو رسوا کرنے والے ہوں—ایسے اہلکاروں کو مقام و زمانہ کا لحاظ رکھ کر سونے کے جرمانے یا جہاں لازم ہو، سزائے موت کے ذریعے سزا دینی چاہیے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler must build a justice system that measures guilt accurately and punishes proportionately; corrupt judges—bribe-takers, adulterers, false adjudicators, and destroyers of public order—must themselves be punished, with penalties scaled to context, up to fines or even death.
Vaiśampāyana continues instructing Yudhiṣṭhira on rājadharma (kingly duty), focusing on judicial administration: how judges should act, what kinds of judicial misconduct are intolerable, and what sanctions a king should impose to protect dharma and society.