Shloka 14
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
Devanagari script
द्विधा कृत्वा$55त्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् । लोकांश्ष तापयान वै विद्धि कर्ण च शोभने,शोभने! तपनेवालोंमें श्रेष्ठ सूर्ययेव अपने शरीरके दो भाग करके एकसे सम्पूर्ण लोकोंको ताप देते रहे और दूसरे भागसे कर्णके रूपमें अवतीर्ण हुए। इस तरह कर्णको तुम सूर्यरूप जानो
Translation
اے شوبھنے! تپانے والوں میں برتر آدتیہ نے اپنے جسم کو دو حصّوں میں کر کے، ایک حصّے سے سبھی لوکوں کو تپایا اور دوسرے حصّے سے کرن کے روپ میں اوتار لیا؛ اس لیے کرن کو سورج-سروپ جانو۔
Word by Word
द्विधाin two ways; into two parts
द्विधा:
TypeIndeclinable
Rootद्विधा
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), active, implicit (same as main verb agent)
आत्मनःof himself/its own
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formmasculine, genitive, singular
देहम्body
देहम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
Formmasculine, accusative, singular
आदित्यम्the Sun (Āditya)
आदित्यम्:
TypeNoun
Rootआदित्य
Formmasculine, accusative, singular
तपताम्of those who heat/shine; of the scorching ones
तपताम्:
TypeVerb
Rootतप्
Formशतृ (present active participle), masculine/neuter, genitive, plural
वरम्best, excellent
वरम्:
TypeAdjective
Rootवर
Formmasculine, accusative, singular
लोकान्worlds; people/worlds
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
Formmasculine, accusative, plural
तापयन्heating, scorching
तापयन्:
Karta
TypeVerb
Rootतप् (causative तापय-)
Formशतृ (present active participle), masculine, nominative, singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
विद्धिknow; understand
विद्धि:
TypeVerb
Rootविद्
Formलोट् (imperative), 2, singular, parasmaipada
कर्णम्Karna
कर्णम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर्ण
Formmasculine, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
शोभनेO splendid one
शोभने:
TypeAdjective
Rootशोभन
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes