Shloka 47
औरसो भवतः: पुत्रो युयुत्सुर्न॒पसत्तम । अस्तु राजा महाराज यमन्यं मन्यते भवान्,नृपश्रेष्ठी महाराज! युयुत्सु आपके औरस पुत्र हैं; ये ही राजा हों अथवा और किसीको जिसे आप उचित समझते हों, राजा बना दें या स्वयं ही इस राज्यका शासन करें। मैं ही वनको चला जाऊँगा। पिताजी! मैं पहलेसे ही अपयशकी आगमें जल चुका हूँ, अब पुनः आप भी मुझे न जलाइये
auraso bhavataḥ putro yuyutsur nṛpasattama | astu rājā mahārāja yaman yaṃ manyate bhavān || nṛpaśreṣṭhī mahārāja! yuyutsu āpake aurasa putra haiṃ; ye hī rājā hoṃ athavā aur kisī ko jise āpa ucita samajhte hoṃ, rājā banā deṃ yā svayaṃ hī is rājyakā śāsana kareṃ | ahaṃ hī vanako calā jāūṃga | pitājī! ahaṃ pahlese hī apayaśakī āgameṃ jal cukā hūṃ, ab punaḥ āpa bhī mujhe na jalāiye |
یُدھِشٹھِر نے کہا— اے بہترین بادشاہ! یُیُتسو آپ کا صُلبی بیٹا ہے۔ اے مہاراج، اسے بادشاہ بنا دیجیے—یا جسے آپ مناسب سمجھیں اسے تخت پر بٹھا دیجیے—یا پھر آپ خود ہی اس سلطنت کی باگ ڈور سنبھالیے۔ میں جنگل کو چلا جاؤں گا۔ ابّا جان! میں پہلے ہی بدنامی کی آگ میں جل چکا ہوں؛ مجھے پھر نہ جلائیے۔
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical kingship and humility: Yudhiṣṭhira, burdened by the moral weight of the war and its aftermath, offers the throne to an alternative heir (Yuyutsu) or to whomever the elder deems fit, choosing personal renunciation over power. It frames rulership as a duty to be assigned by rightful authority, not seized for self-interest.
In the Āśramavāsika context, after the devastation of the war, Yudhiṣṭhira speaks to the elder king (Dhṛtarāṣṭra), proposing that Yuyutsu—Dhṛtarāṣṭra’s own son—should rule, or that Dhṛtarāṣṭra may appoint another or rule himself. Yudhiṣṭhira declares his intention to depart for the forest, expressing that he is already consumed by shame and does not wish further reproach.