Shloka 6
धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानम् — Dhṛtarāṣṭra’s Departure for Forest Life
तदनन्तर एक दिन पाण्डव अपनी माताके लिये इस प्रकार चिन्ता करने लगे--“हाय! मेरी माता कुन्ती अत्यन्त दुबली हो गयी होंगी। वे उन बूढ़े पति-पत्नी गान्धारी और धृतराष्ट्रकी सेवा कैसे निभाती होंगी? ।। कथं च स महीपालो हततपुत्रो निराश्रय: । पत्न्या सह वसत्येको वने श्वापदसेविते,'शिकारी जन्तुओंसे भरे हुए उस जंगलमें आश्रयहीन एवं पुत्ररहित राजा धुृतराष्ट्र अपनी पत्नीके साथ अकेले कैसे रहते होंगे?
tadanantaraṃ ekadā pāṇḍavāḥ svamātṛkṛte evaṃ cintayām āsuḥ— “hā! me mātā kuntī atyantaṃ kṛśā bhaviṣyati. sā tau vṛddhau dampatī gāndhārīṃ ca dhṛtarāṣṭraṃ ca kathaṃ sevāṃ nirvartiṣyati? kathaṃ ca sa mahīpālo hataputro nirāśrayaḥ patnyā saha vane śvāpadasevite eko vasati?”
پھر ایک دن پانڈو اپنے ماں کے بارے میں یوں فکر مند ہوئے—“ہائے! ہماری ماں کُنتی یقیناً بہت زیادہ دبلی ہو گئی ہوگی۔ وہ اس بوڑھے جوڑے—گاندھاری اور دھرتراشٹر—کی خدمت کیسے نبھاتی ہوگی؟ اور وہ بادشاہ، جو بیٹوں سے محروم اور بے سہارا ہے، اپنی بیوی کے ساتھ، درندوں سے بھرے اس جنگل میں اکیلا کیسے رہتا ہوگا؟”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after conflict and victory, dharma expresses itself as compassionate responsibility: concern for the welfare of elders and dependents, and sensitivity to the suffering of those who have lost everything.
Vaiśampāyana reports that the Pāṇḍavas, thinking of their mother Kuntī living in the forest with Dhṛtarāṣṭra and Gāndhārī, fear she has become emaciated and wonder how the sonless, unsupported king can survive amid wild beasts.