धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
viparīta-kṛcchraṁ me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |
وَیشَمپایَن نے کہا— “جو میری فرمان اور مناسب دھرم کے خلاف عمل کرے وہ میرا دشمن ہے؛ اور جو ضبطِ نفس کے ساتھ نظم و ضبط میں رہے وہی نیک مرد سمجھا جاتا ہے۔” اس موقع پر رحم دل دھرم راج یُدھِشٹھِر کہتے تھے— “بوڑھے دھرتراشٹر واجب التعظیم ہیں؛ جو اُن کی اطاعت کرے وہ میرا خیرخواہ، اور جو مخالفت کرے وہ دشمن ٹھہرے گا اور سزا کا مستحق ہوگا۔”
वैशम्पायन उवाच
The verse frames ethical governance as loyalty to rightful authority and self-restraint: honoring elders and following legitimate directives is treated as friendship and dharma, while willful contrariness is treated as enmity and becomes punishable under royal discipline (daṇḍa).
Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s stance after the war: he instructs his brothers and ministers to revere Dhṛtarāṣṭra as an elder and to remain under his orders; those who comply are considered allies, and those who act oppositely are regarded as enemies liable to punishment.