Shloka 17
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्गधह:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
vaiśampāyana uvāca | priyāṇy eva tu kauravyo nāpriyāṇi kurūdgaḍhaḥ | viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||
وَیشَمپایَن نے کہا— کوروَو یُدھِشٹھِر اپنے عزم میں ثابت قدم تھا؛ وہ ہمیشہ خوشگوار بات ہی کہتا، سخت اور ناگوار نہیں۔ وہ اپنے بھائیوں اور وزیروں سے کہتا— “راجا دھرتراشٹر میرے اور تم سب کے لیے قابلِ تعظیم ہیں۔ جو اُن کے حکم کے تابع رہے وہ میرا خیرخواہ ہے؛ اور جو اس کے خلاف چلے وہ میرا دشمن— وہ میرے تعزیر کا مستحق ہوگا۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler should cultivate disciplined speech—favoring what is beneficial and agreeable over harshness—and maintain social order by defining loyalty as obedience to rightful authority; deliberate contrariness becomes a breach of dharma and is treated as enmity.
Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s gentle, principled governance: he instructs his circle that honoring and obeying the elder Dhṛtarāṣṭra is a duty, and that those who oppose this discipline are to be regarded as adversaries liable to punishment.